In 5 minuten je lunch naar binnen werken

In 5 minuten je lunch naar binnen werken
ma, 30/04/2018 - 13:54
Door: jvklinken
0 reacties

De Nederlandse jeugd eet massaal ongezond. Ze eten minder groente en fruit dan een hoop andere Europese kinderen. Basisschoolleerlingen ontbijten met brood, lunchen met brood en eten brood tussendoor. Ze leven op brood en melk en dat brood is zelden volkoren. Ze eten op die momenten geen groente, geen vis, weinig fruit of vezels.

Het is een ongemakkelijke waarheid die voedingshoogleraar Jaap Seidell en universitair docent kinderobesitas Jutka Halberstadt in hun boek “Jongleren met voeding” verkondigen. Het boek verschijnt deze week en de Volkskrant interviewde het duo.

Per jaar lichaamsgewicht aan suiker

Beiden zijn betrokken bij projecten die ervoor moeten zorgen dat kinderen beter eten. Dat is nodig: een Nederlands kind eet en drinkt per jaar zijn lichaamsgewicht aan suiker. Ze snacken veel en drinken veel zoete drank. Wat ze zoal snacken? Seidell: “Vrijwel alle kinderen eten dagelijks als gezond en verantwoord verkochte zoete tussendoortjes zoals knijpfruit, ontbijtkoek, liga's of fruitsap. Alsof het te vergelijken is met fruit. Maar een Breaker is geen fruit. Er zijn genoeg mensen, ook hoogopgeleide, die hun kinderen ontbijtkoek als ontbijt geven. Want ja, het heet niet voor niets ontbijt-koek.”

Een kind dat met sterk gesuikerde ontbijtgranen zoals Cruesli of Cheerios en een glas sinaasappelsap ontbijt, zit al ver boven wat de Wereldgezondheidsorganisatie vindt dat je per dag aan suiker mag binnenkrijgen. “En dan is het pas zeven uur ’s ochtends”, voegt Seidell er voor alle duidelijkheid aan toe.

Tussendoortje onzin is als je goed ontbijt en luncht

Eenzijdig de schuld bij ouders leggen wil de Amsterdamse hoogleraar niet. “Het is geen kwade opzet. Dat verantwoorde tussendoortjesidee heeft de industrie gewoon heel goed bedacht. Daarom eten alle basisschoolkinderen om 10 uur een tussendoortje. Terwijl dat natuurlijk onzin is als je goed ontbijt en luncht.”

Teveel suiker en te weinig groenten, daar  komt het op neer. Niet zo gek dat kinderen te weinig groente eten, schrijven de twee. “Er is geen ontbijt of lunch met groenten en aan het einde van de dag proberen ouders hun kinderen nog even anderhalve ons groente te voeren. Dat lukt natuurlijk nooit.”

Dat is in andere landen wel even anders. “In bijna alle Europese landen eten kinderen een schoolmaaltijd. In Frankrijk, maar ook Zweden, Polen, Engeland, Spanje, Italië en Portugal - behalve in Nederland. Daarop zeggen politici, en ook ouders: dat is niet onze cultuur en het is te duur. Als ze het in allerlei armere landen kunnen betalen, snap ik niet waarom dat in Nederland niet zou kunnen.”

 In Nederland heerst ook een beetje het idee dat je van warm eten dik wordt. Maar vergelijk de voedingswaarde van wat er in die trommeltjes zit aan wit brood, zoete drankjes, reepjes en beleg eens met een goede driegangenlunch van rauwkost of salade, vlees of vis of iets vegetarisch en vers fruit na. Dat voorbeeld, uit Frankrijk, noemen de twee in het boek. Als die kinderen van school komen, hebben ze al bijna voldoende fruit en groente gegeten.

Kinderen besteden tussen de vijf en acht minuten aan eten

Ze vertellen dat ze momenteel experimenteren met verschillende lunchconcepten op basisscholen in het land. Groentesoep, brood met salade, noem maar op. Er zal dan wel meer tijd voor de maaltijd moeten worden ingeruimd. “Steeds meer scholen voeren een continurooster. Van 8.30 tot 14.30 met een pauze van een half uur waarin gespeeld en gegeten moet worden. We hebben getimed dat kinderen tussen de vijf en acht minuten aan eten besteden. Dat is proppen en spelen. Een half uur! Franse collega's snappen daar niets van. Daar gaat ons boek over: denk nou niet dat mensen het allemaal zelf thuis kunnen bedenken en organiseren, we moeten onze structuur rond eten veranderen. Als eten geen tijd en geld mag kosten, krijg je mensen nooit aan de richtlijnen.”

In dat halve uur  lopen oudere kinderen, vanaf 12 jaar, olok nog eens  naar de supermarkt of de schoolkantine waar ze gemiddeld € 2,30 per dag uitgeven aan energiedranken, roze koeken en frikadellenbroodjes. Halbersstadt: “In Limburg werk ik samen met een groep basisscholen aan een project waar ze de schooltijd met één of twee uur hebben verruimd. Langere pauzes, meer tijd voor eten, meer tijd om te spelen - kinderen blij, ouders blij en zelfs leraren die langere dagen hebben blij, want die kunnen in de tussentijd werk doen dat ze anders na schooltijd zouden doen en ze vinden een langere pauze ook prettig.”

Die zoete tussendoortjes veroorzaken slechte tanden en op termijn overgewicht en de bijbehorende welvaartsziektes; vormen van kanker, diabetes, een hoge cholesterol of bloeddruk. Allemaal veroorzaakt door hetzelfde voedingspatroon met veel bewerkte producten, weinig vezels, fruit en groente.

Regels voor gezondere traktaties

Of ze het tij al zien keren? “Op sommige kinderdagverblijven bieden ze een voedzame warme maaltijd. Het is nog een beetje een elite-service, maar het begin is er. Toen wij hier tien jaar terug onderzoek naar deden was het nog standaard rijstwafels en diksap. Op lagere scholen in Amsterdam zie ik bijvoorbeeld dat er meer water wordt gedronken, de norm verandert, er zijn regels over gezondere traktaties”, aldus Halberstadt.

In het middelbaar onderwijs is het moeizamer. Scholen verdienen geld met frisdrankautomaten, dat kan oplopen tot duizenden euro's per jaar. Waterfonteinen of waterkoelers kósten geld. Scholen willen die inkomsten niet missen.

We moeten met z’n allen op voedingsles, vinden de twee. We leven in een omgeving met veel extreem bewerkte producten. Wandel maar eens door een supermarkt, 70 procent van wat daar wordt verkocht is bewerkt tot ultra-bewerkt voedsel. We nemen geen tijd meer om eten te maken of om samen te eten. De hoeveelheid tijd die we aan eten besteden is enorm afgenomen. “

“Toen moeders begonnen te werken moest er iets verzonnen worden voor de lunch. In de meeste landen is zo het systeem van schoolmaaltijden ontstaan, wij bedachten de broodtrommel. Dat we weinig samen eten, gehaast, uit trommeltjes, achter ons bureau, dat symboliseert voor mij dat eten ons geen fluit interesseert.”

Ontzettend veel mensen kunnen niet koken

Dat de overheid de stelling betreft dat ze hier geen taak heeft en dat mensen zelf gezonde keuzes moeten maken, vinden Halberstadt en Seidell een ernstige misvatting. “Ontzettend veel mensen kunnen niet koken, weten niet waar hun voedsel vandaan komt en kunnen niet goed een etiket lezen. Dat moet je dus al aan kinderen leren. De voornaamste kennis die nu tot ons komt, wordt verzorgd door commerciële boodschappen. Hier zitten alleen 'natuurlijke suikers' in, dus het is goed voor je.'”

Ze denken aan kooklessen en tuinieren. Ze hebben onderzoek gedaan naar schooltuinen in Amsterdam. Kinderen die geen groente lusten, lusten wel groenten die ze in hun tuin hebben laten groeien. Ook  ontdekten ze dat kinderen op school eten  veel beter eten. Als iedereen groente eet, eten ook slechte eters het. Daarom zijn ze zo'n voorstander van goede schoolmaaltijden.

Breaker met 30 gram suiker

Volgens de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) mag maximaal tien procent van ons dagelijkse voeding van suiker afkomstig zijn. Omgerekend is dat 50 gram suiker per dag. Liever nog, schrijft de WHO op haar site, eten we dagelijks de helft daarvan aan suiker, 25 gram. Ter illustratie: in de door Seidell genoemde Breaker (knijpyoghurt) zit 30 gram suiker.

In het boek noemt Seidell een anekdote van een moeder die met haar achttienjarige zoon en drie vrienden op vakantie was en niet kon geloven hoeveel eten er doorheen werd gejaagd. Er was niet tegenop te koken. Globaal tussen de 12 en de 20 jaar hebben jongens (in de groei) zo'n 700 calorieën per dag meer nodig dan meisjes. Dat is een flinke extra maaltijd. Na hun 20ste daalt de energiebehoefte weer iets.

Seidell laat zich verwijt van betutteling niet aanleunen: lees ook het boeiende interview van Seidell met HP De Tijd.

Beeld: de nationalefranchisegids.nl