Griezelig kleine deeltjes op ons bord

Griezelig kleine deeltjes op ons bord
ma, 17/09/2018 - 13:55
Door: jvklinken
0 reacties

In veel voedingsmiddelen zijn griezelig kleine deeltjes verwerkt. Deze zogeheten nanodeeltjes kunnen diep in het lichaam doordringen. Dat lijkt verre van onschuldig.

Nanodeeltjes zijn zo klein dat een menselijke haar erbij vergeleken nog veel dikker is dan een boomstam. Sommige zijn supersterk. Andere zijn in hoge mate water- en vuilafstotend, vochtabsorberend of virus- en bacteriedodend. Vandaar dat ze inmiddels worden toegepast in allerlei materialen en producten. Dat is tamelijk onschuldig, zolang we niet aan ons dashboard likken of een stuk uit onze telefoon bijten.

Nanodeeltjes kunnen natuurlijke barrières in het menselijk lichaam passeren

Nanodeeltjes hebben echter ook een keerzijde, zo meldt het Reformatorisch Dagblad.  Ze kunnen natuurlijke barrières in het menselijk lichaam passeren. Vandaar dat het Kennis- en Informatiepunt Risico’s van nanotechnologie (KIR-nano) van het RIVM de ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend volgt.

Volgens toxicoloog Monique Groenewold, coördinator van KIR-nano, en Agnes Oomen, nano-onderzoeker bij het RIVM, is het een belangrijke vraag of nanodeeltjes via de darmwand, de longen of de huid kunnen binnendringen in organen en weefsels; en wat de eventuele gevolgen daarvan zijn voor de gezondheid. De aandacht gaat momenteel vooral uit naar titaniumdioxide en siliciumdioxide, twee veel gebruikte hulpstoffen in voedingsmiddelen en cosmetica.

Eerder dit jaar publiceerde het RIVM samen met het Rikilt  de resultaten van onderzoek naar titaniumdioxide. Daarbij werd in de lever en de milt van overleden mensen die hun lichaam ter beschikking hadden gesteld van de wetenschap gezocht naar titaniumdeeltjes in nanovorm.

De gevonden concentraties in de lever lagen boven het niveau dat door de RIVM-onderzoekers als veilige marge wordt gehanteerd bij de risicobeoordeling van toxische stoffen. Groenewold: „Hierdoor is niet zeker dat het huidige gebruik veilig genoeg is. In de milt waren de concentraties lager.”

In het onderzoek bij overledenen is niet gekeken naar effecten op de gezondheid. Dat gebeurde eerder wel in dierstudies. Groenewold: „Daar zagen onderzoekers ontstekingsachtige verschijnselen als gevolg van de nano-titaniumdeeltjes.”

Het gaat volgens Oomen om beginnende leverschade. „Grote problemen zagen we niet. Maar we kunnen ook niet met zekerheid zeggen dat er niks aan de hand is.”

Minder dan 1 procent van de nanostoffen in voeding passeert de darmwand, zo wordt geschat op basis van dierstudies. Maar als de darmwand verhoogd doorlaatbaar is, zoals onder meer bij chronische darmaandoeningen als de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, kan dat anders liggen, bleek in 2016 uit Zwitsers onderzoek bij muizen met colitis. Titaniumdioxidedeeltjes in nanovorm verergerden bij de muizen de chronische darmontsteking en hoopten zich op in de milt.

Bij patiënten met actieve colitis ulcerosa werden verhoogde concentraties titaniumdioxide in het bloed gevonden. Dit bewijst volgens de Zwitserse wetenschappers dat de nanodeeltjes bij dergelijke aandoeningen gemakkelijker de verhoogd doorlaatbare darmwand passeren.

Het RIVM gaat ook verder onderzoek doen naar siliciumdioxide, een andere veelgebruikte hulpstof in onder meer voedingsmiddelen.

Belangrijk is volgens Oomen dat studies voldoende lang lopen. „Voor stapeling in organen van dit soort stoffen is tijd nodig. De huidige duur van studies is vaak te kort om te onderzoeken of er langetermijneffecten zijn.”

In allerlei pakjes en zakjes

Siliciumdioxide (SiO2) of silica wordt als antiklonter- en ontschuimingsmiddel veel gebruikt in bewerkte voedingsmiddelen (onder meer in koffiecreamer, soep-, saus- en kruidenmixen en allerlei pakjes en zakjes), in medicijnen en voedingssupplementen/vitaminepillen, bijvoorbeeld om te voorkomen dat grondstoffen aan elkaar kleven of klonteren.

Volgens de huidige richtlijnen zou op het etiket “siliciumdioxide (nano)” moten worden vermeld maar dit gebeurt meestal niet. In voedingsmiddelen wordt siliciumdioxide aangeduid met de eigen naam of als E551.

Een andere hulpstof waar de belangstelling naar uitgaat, is titaniumdioxide. Die hoeft niet te vermeld te worden op het etiket omdat ze niet doelbewust als nanodeeltje zijn vervaardigd. Wel moet de stofnaam of E171 worden genoemd.

Titaniumdioxide in nanovorm is doorzichtig. Daarom wordt het gebruikt in antizonnebrandcrèmes zodat de huid van gebruikers niet wit kleurt. Ook geeft het een hogere beschermingsfactor. Vermelding op het etiket is in dit geval wel verplicht.

Verder wordt titaniumdioxide in nanovorm gebruikt in verzorgingsproducten zoals lippenbalsem, antirimpelcrème en gezichtsmaskers. Overige toepassingen: (muur)verf, stropdassen (water- en vuilafstotend), gordijnen, meubels, autobekleding (tegen verschieten door uv-licht).

In cosmetica, tandpasta en andere verzorgingsproducten wordt titaniumdioxide aangeduid met de code CI 77891 (CI is de afkorting van colour index/kleurindex). In voedingsmiddelen met E171 of met de volledige naam.

Nanozilver in wondverband, tandenborstels en kleding

Nanozilver wordt vooral toegepast vanwege de antibacteriële werking. Producten waarin nanozilver verwerkt kan zijn: wondverband, tandenborstels, kleding-, sport- en outdoorartikelen, sokken (tegen zweetvoeten). Ook gesignaleerd: plastic lunchbox met antibacteriële nanozilvercoating, nanomineraalwater met colloïdaal zilver, positief geladen zilverdeeltjes ter grootte van 1 tot 5 nanometer. Vooral aanbevolen op alternatieve websites, onder meer als ”detoxkampioen”.

Nanozinkoxide wordt vooral gebruikt in antizonnebrandcrèmes en crèmes voor babybilletjes.

Meer informatie: waarzitwatin.nlchemicalsinourlife.echa.europa.eu/nl/products

Nanodeeltjes kunnen verschillen qua grootte en vorm. Dat maakt onderzoek naar dit soort deeltjes lastig, zegt Agnes Oomen, nano-onderzoeker bij het RIVM.

Op etiketten van voedingsmiddelen en cosmetica staat, ondanks een wettelijke verplichting, nog lang niet altijd vermeld dat er nanodeeltjes in zijn verwerkt.

Dit bleek deze zomermaanden uit onderzoek naar twintig consumentenproducten, waaronder cosmetica, voedingsmiddelen en geneesmiddelen, door de Franse consumentenorganisatie UFC-Que Choisir. In alle gekozen producten werden nanodeeltjes aangetroffen, terwijl de aanwezigheid maar op drie verpakkingen vermeld stond.

Het RIVM inventariseert jaarlijks welke (nieuwe) voedingsmiddelen en voedingssupplementen er op de markt verschijnen met een nano-etikettering en om welke ingrediënten het hierbij gaat.

Daaruit bleek in 2017 dat ruim 2000 producten met het antiklontermiddel siliciumdioxide in nanovorm op de Europese markt verschenen zonder dat dit vermeld werd.

Dat maakt het volgens Monique Groenewold van RIVM KIR-nano voor consumenten lastig om te kiezen tussen producten met en zonder nanodeeltjes.