Voor de seizoensinvloed van virale luchtweginfecties (1-4) zijn verschillende hypotheses. Mensen komen in de winter dichter bij elkaar, reizen tijdens de wintervakantie en onze slijmvliezen drogen sneller uit. In de koudste periode van het jaar blijven droge deeltjes bovendien langer rondzweven, zijn virussen langer besmettelijk en is er een lager niveau van virus-dodende ultraviolette zonnestralen (5,6). Opvallend is dat de sterfte aan COVID-19 van januari t/m maart 2020 vooral hoog was in landen boven de 30-35ste Noordelijke breedtegraad (vanaf Iran omhoog) (2,7). In deze periode van het jaar staat in die regio de zon te laag voor lichaamseigen productie van vitamine D. Dat is terug te zien in de laagste vitamine D-spiegels (8-11).
Data uit 20 Europese landen, tonen een hoger percentage geregistreerde COVID-19 patiënten en doden in landen met een gemiddeld lagere vitamine D-status (12). Uitzonderingen worden waarschijnlijk veroorzaakt door suppletie met vitamine D, huidskleur, bedekking van de huid en leefstijl (2).
In Zwitserland hadden positief geteste COVID-19 patiënten lagere vitamine D-spiegels dan negatief geteste (13). En in de Filipijnen (14) en Indonesië (15) nam de ernst van COVID-19 toe naarmate de vitamine D-status lager was. Samenvoeging van alle onderzoeken met vitamine D-supplementen toont aan dat suppletie ongevaarlijk is en beschermt tegen acute luchtweginfecties, vooral bij een vitamine D-tekort (16,17).
Bij de verspreiding van het virus spelen nog andere factoren mee. Zoals het gegeven dat in de gebieden boven de 30-35ste Noordelijke breedtegraad ook de meeste mensen wonen. Bovendien zijn temperatuur en vochtigheidsgraad in de winter per definitie gunstig voor een virus om buiten het lichaam te overleven (18). Maar dit is geen antwoord op de vraag waarom zoveel mensen aan COVID-19 sterven. En waarom juist vooral de ouderen en mensen met overgewicht (19). Ook hier lijkt een link met vitamine D. Ouderen hebben namelijk vaak de laagste vitamine D-status of zelfs een vitamine D gebrek (20). Dat blijkt ook het geval in het zwaar getroffen (Noord-)Italië (21-23). Ook een feit is dat de vitamine D-status van mensen met overgewicht lager is dan die van mensen met een lager gewicht (24).
Data uit 20 landen: hoe lager de vitamine D-status, hoe meer COVID-19 patiënten en doden
Vitamine D is vooral bekend vanwege zijn functie in het calcium/fosfaat metabolisme. Het zorgt ervoor dat calcium uit de voeding in onze botten terecht komt. Echter, dat doet het veelzijdige takenpakket van deze vitamine tekort (25-29). Zo heeft vitamine D ook een belangrijke functie in het immuunsysteem. Het verhoogt onze afweer tegen micro-organismen en zorgt ervoor dat de immuunreactie niet uit de hand loopt (9,18,30-33). Een tekort veroorzaakt een sterkere immuunreactie (28) en is daarmee waarschijnlijk betrokken bij de cytokinenstorm (34), waaraan vele COVID-19 patiënten overlijden (35-38).
In Nederland krijgen vrouwen van 50-70 jaar het advies om dagelijks 10 µg vitamine D te nemen. Voor iedereen boven de 70 jaar is dit 20 µg (39,40). Deze aanbeveling is louter gebaseerd op de invloed op het calcium/fosfaat metabolisme (39,40). Op basis van COVID-19 gegevens (12,14,15) lijkt een vitamine D-status vanaf 80 nmol/L het best: tachtig was en is nog steeds prachtig (41,42). Sommigen adviseren zelfs 100-150 nmol/L (18). De huidige Nederlandse aanbevelingen zijn voor het bereiken van bovengenoemde spiegels ontoereikend (41,42). Een dagelijkse dosis van 1.000-2.000 IU (25-50 µg) is in de winter minimaal vereist (18,43). Geadviseerd wordt om als volwassene niet boven de 4.000 IU (100 µg)/dag te gaan (2,39,40). Waar wachten we eigenlijk op?
Deze column is gepubliceerd in Uitzicht nr. 5 van 2020.

