Uitzicht 8, Mindfulness en zingeving
Uitzicht 9 Congres Integrale Oncologie
U bent hier: Covid-19 en het argument van de onwetendheid

Covid-19 en het argument van de onwetendheid

Hoorde u de laatste tijd ook zo vaak de woorden: ‘er is geen bewijs voor’? Bijvoorbeeld over het nut van mondkapjes, anderhalve meter afstand houden, het risico van aerosolen, verspreiding van covid-19 door kinderen, etc. Maak kennis met ‘het argument van onwetendheid.

Daarbij wordt aangenomen dat een stelling onwaar is, omdat niet bewezen is dat deze waar is. Of, omgekeerd, dat deze waar is, omdat niet bewezen is dat het gestelde onwaar is (1). Soms is het onderwerp niet eens onderzocht, en is het de vraag welke data voldoende bewijskracht kunnen leveren. Bovendien, wat is een feit? Ook daarover valt te twisten. Vaak kan het ultieme bewijs niet worden geleverd. Een onderzoek waarbij gezonde mensen worden blootgesteld aan aerosolen met SARS-COV-2 zou nooit goedgekeurd worden door een medisch-ethische toetsingscommissie.

De kern ligt in de oeroude vraag: ‘Wat is een bewijs?’ Ruim geaccepteerd is het gedachtegoed van Karl Popper, die vond dat een hypothese moet worden getest via falsificatie (2). Een hypothese geldt slechts als ‘wetenschappelijk’ als deze via experimenten kan worden getoetst. Anders is het pseudowetenschap. De waarheid van een theorie kan dus niet worden bewezen door het aandragen van gegevens die de theorie ondersteunen. ‘Er is geen bewijs voor’, voegt dus strikt genomen niet veel toe. Belangrijker is de vraag of de stelling is gefalsificeerd.

‘Helaas is ebm geworden wat de grondlegger vond dat het niet moest zijn’

Sinds de jaren negentig lijken we te weten hoe het nut van een medische handeling moet worden bewezen. Toen brak evidence based medicine (ebm) door. De definitie daarvan is ‘het nauwgezet, uitdrukkelijk en oordeelkundig gebruik van het momenteel beste bewijs voor een adequate behandeling van de individuele patiënt’ (3-5). Helaas is ebm precies geworden wat de grondlegger, David Sackett, vond dat het niet moest zijn. Het zou niet alleen moeten gaan om placebo-gecontroleerde dubbelblind studies, het was geen kookboekgeneeskunde, en ook niet bedoeld voor bezuinigingen (3). Regelmatig wordt gehoord dat experimentele therapieën in de Intensive Care Unit alleen in onderzoekverband mogen plaatvinden. Dat is dus geen ebm-eis.

Vanaf de aanvang van de pandemie werd gesteld dat de meeste covid-19 patiënten niet overlijden aan het virus maar aan een overactief immuunsysteem (6-11). Dit gaat gepaard met een sterk verhoogde stolling. Stolsels belemmeren de bloeddoorstroming van de zwaar beschadigde longen. Met vaak fatale gevolgen (12-14). Overactiviteit van het immuunsysteem start ongeveer elf dagen na het begin van de symptomen. SARS-COV-2 is dan reeds verslagen (6,15,16). De oplossing is onderdrukking van het immuunsysteem met corticosteroïden, zoals dexamethason. Een Amerikaanse arts beweerde goede resultaten te boeken met de inhalatie van zo’n corticosteroïd, zoals normaliter gebruikt wordt voor astma (17). Behandeling met antivirale middelen in de vroege fase en met corticosteroïden en antistolling in de late werd reeds vanaf de pandemie-aanvang voorgesteld (15,16,18). Echter, pas toen het dexamethasononderzoek succes rapporteerde (19-22) was deze behandeling ‘bewezen’.

Uiteraard is het bovenstaande geen pleidooi ‘om maar wat te proberen’, maar het negeren van het longbeeld onder de microscoop (12-14,23-26) en het vasthouden aan slechts therapieën in onderzoekverband lijkt strijdig met Sackett’s gedachtegoed. Vooral op het onderdeel ‘individuele patiënt’. COVID-19 herinnert ons eraan dat autopsie nog altijd de gouden standaard is voor het vaststellen van de doodsoorzaak (13). En daarmee de poort naar een rationele behandeling.

Deze column is gepubliceerd in Uitzicht nr. 8 van 2020. Een lange versie van dit stuk is gepubliceerd in het vakblad Voedingsgeneeskunde, een kortere versie als ingezonden stuk in Medisch Contact.

Prof. dr. Frits Muskiet is emeritus hoogleraar Pathofysiologie en Klinisch Chemische Analyse. Lees hier zijn eerdere columns.

Beeld: British Medical Journal

De redactie van MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding, gezondheid en kanker. Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.