Een teveel aan cadmium of een tekort aan selenium?

Over het algemeen krijgen vegetariërs twee keer zo veel cadmium via hun voeding binnen. Dit zware metaal zit relatief veel in plantaardige producten zoals granen en groenten, waardoor mensen met een plantaardig dieet er meer van binnenkrijgen. De redactie verwees terecht naar de adder onder dit cadmiumgras. Want over de toxiciteit van zware metalen, zoals cadmium, bestaat veel onbegrip. In de biologie gaat het nooit om een enkel stofje. Veel wetenschappers willen dat maar niet begrijpen en helaas verspreiden ze met hun gebrek aan kennis, hopelijk ongewild, een soort fakenieuws dat mensen die hun alarmberichten lezen de stuipen op het lijf jaagt. Want wat is het geval? De zware metalen kwik, arseen, lood en cadmium vertonen een toxiciteit die met een ander zwaar metaal, selenium, kan worden vermeden en eventueel bestreden bij een bestaande vergiftging. Men kan dus niet louter naar de gehaltes van kwik in vis kijken en constateren dat deze toxisch zijn (1).

Het gaat ook om het seleniumgehalte dat hierbij fungeert als een reeds ingebouwd antidotum. Op deze kwik/selenium verhouding is de aanbeveling gebaseerd dat je beter geen vissen uit de top van de voedselketen kunt eten, want die is in deze beesten, waaronder haaien en zwaardvissen, ongunstig. Het gaat logischerwijs vooral om de oudere dieren, want die hebben de tijd gehad om deze zware metalen fors te accumuleren. Blijkbaar houdt hierbij de ophoping van selenium geen gelijke tred. Dat geldt evenzo bij de beoordeling van de gehaltes van arseen, lood en … cadmium (2).

Selenium komt de voedselketen vooral binnen via planten, waarvan de meesten selenium niet echt nodig hebben. Maar ze hebben er ook geen last van. De gehaltes in de bodem bepalen in hoge mate de gehaltes in de plant, al bestaan er soorten die selenium graag opnemen: de zogenaamde super accumulators (3). Selenium is onevenredig verspreid over de bodem van deze aarde, waarbij er gebieden zijn met heel laag selenium tot extreem hoog (4,5). Eet je planten van een bodem met heel hoog gehalte dan kan je seleniumtoxiciteit oplopen. Bij toxiciteit van de zware metalen die we in ons lichaam niet gebruiken gaat het dus vooral om de plaatsen waar weinig selenium in de grond zit en laat dat nu heel West-Europa zijn, inclusief Nederland (6).

Dat is al lang bekend, daar wordt niets aan gedaan.  Behalve door de Finnen: die voegen selenium toe aan hun kunstmest. Via de verrijking van de voedselketen hebben ze nu een gehalte aan selenium in hun bloed dat als optimaal wordt beschouwd (7,8). Dat is in Nederland, net als in vele andere landen, niet het geval en wat dat aan seleniumstatus in Nederlanders oplevert is uitgebreid beschreven (9-14). De consequenties daarvan gaan verder dan plaveiselcarcinoom van de slokdarm (5,13,14). Blijkbaar kan dat onze overheid, lees gezondheidsraad, niet echt boeien. Die vertelt ons dat ‘als je gezond eet, het allemaal wel goed met je komt’.

Dat lijkt te kloppen, je valt immers niet direct dood neer. Er is bovendien ’geen bewijs’, de evergreen die je tegenwoordig overal kunt horen. En dan heb je ook die wetenschappers op de TV, en elders, die zich verdienstelijk hebben gemaakt in een heel ander vak. Zich niet in de betreffende materie buiten hun vak hebben ingewerkt, maar wel een mening hebben. Gelukkig kan je tegenwoordig terwijl ze aan het woord zijn even snel AI op je telefoon consulteren en betrouwbaarder informatie krijgen. Die laat niet zelden het tegendeel zien van wat ze daar staan te beweren. Niet te spreken over diegenen die zich ‘wetenschapsjournalisten’ noemen en vooral de meute na wauwelen om maar bij de mainstream te behoren: ‘supplementen heb je niet nodig en ze kunnen nog giftig zijn ook!’ Het is immers het veiligst om mee te deinen en vooral niet de verifiëren wat een echte wetenschapsjournalist zou moeten doen en ze hopelijk wel op school hebben geleerd.

Samenvattend is het dus vaak niet wat het lijkt. Hebben we toxiciteit vanwege een teveel aan cadmium of gaat het om een tekort aan selenium? Onderstaand een paar stukken die een ingang kunnen bieden.

Foto door Sergej *****

1.           Zwolak I. The Role of Selenium in Arsenic and Cadmium Toxicity: an Updated Review of Scientific Literature. Biol Trace Elem Res. 2020 Jan;193(1):44-63. doi: 10.1007/s12011-019-01691-w. Epub 2019 Mar 15. PMID: 30877523; PMCID: PMC6914719.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30877523

2.           Ralston NV, Raymond LJ. Dietary selenium’s protective effects against methylmercury toxicity. Toxicology. 2010 Nov 28;278(1):112-23. doi: 10.1016/j.tox.2010.06.004. Epub 2010 Jun 16. PMID: 20561558.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20561558

3.           Winkel LH, Vriens B, Jones GD, Schneider LS, Pilon-Smits E, Bañuelos GS. Selenium cycling across soil-plant-atmosphere interfaces: a critical review. Nutrients. 2015 May 29;7(6):4199-239. doi: 10.3390/nu7064199. PMID: 26035246; PMCID: PMC4488781.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26035246

4.           Sun GX, Meharg AA, Li G, Chen Z, Yang L, Chen SC, Zhu YG. Distribution of soil selenium in China is potentially controlled by deposition and volatilization? Sci Rep. 2016 Feb 17;6:20953. doi: 10.1038/srep20953. PMID: 26883576; PMCID: PMC4756323.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26883576

5.           Lyons G. Biofortification of Cereals With Foliar Selenium and Iodine Could Reduce Hypothyroidism. Front Plant Sci. 2018 Jun 8;9:730. doi: 10.3389/fpls.2018.00730. PMID: 29951072; PMCID: PMC6008543.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29951072

6.           Winther KH, Rayman MP, Bonnema SJ, Hegedüs L. Selenium in thyroid disorders – essential knowledge for clinicians. Nat Rev Endocrinol. 2020 Mar;16(3):165-176. doi: 10.1038/s41574-019-0311-6. Epub 2020 Jan 30. PMID: 32001830.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32001830

7.           Varo P, Alfthan G, Ekholm P, Aro A, Koivistoinen P. Selenium intake and serum selenium in Finland: effects of soil fertilization with selenium. Am J Clin Nutr. 1988 Aug;48(2):324-9. doi: 10.1093/ajcn/48.2.324. PMID: 2841842.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2841842

8.           Alfthan G, Eurola M, Ekholm P, Venäläinen ER, Root T, Korkalainen K, Hartikainen H, Salminen P, Hietaniemi V, Aspila P, Aro A; Selenium Working Group. Effects of nationwide addition of selenium to fertilizers on foods, and animal and human health in Finland: From deficiency to optimal selenium status of the population. J Trace Elem Med Biol. 2015;31:142-7. doi: 10.1016/j.jtemb.2014.04.009. Epub 2014 May 20. PMID: 24908353.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24908353/\

9.           Mayunga KC, Lim-A-Po M, Lubberts J, Stoutjesdijk E, Touw DJ, Muskiet FAJ, Dijck-Brouwer DAJ. Pregnant Dutch Women Have Inadequate Iodine Status and Selenium Intake. Nutrients. 2022 Sep 22;14(19):3936. doi: 10.3390/nu14193936. PMID: 36235589; PMCID: PMC9572179.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36235589

10.         Muskiet FAJ, Schaafsma A, Dijck-Brouwer DAJ. Nederland is nu ook officieel selenium deficiënt. Voedingsgeneeskunde 2023;24(6)70-71

11.         Negen op de tien Nederlanders heeft een seleniumtekort – volgens de nieuwe Scandinavische norm. Website MMV, 16 november 2023.

Negen op de tien Nederlanders heeft een seleniumtekort – volgens de nieuwe Scandinavische norm

12.         Muskiet FAJ. Eet volgens de Schijf van Vijf en neem er een supplement bij, Website MMV, 21 april 2026

Eet volgens de Schijf van Vijf en neem er een supplement bij

13.         Al-Mubarak AA, Grote Beverborg N, Suthahar N, Gansevoort RT, Bakker SJL, Touw DJ, de Boer RA, van der Meer P, Bomer N. High selenium levels associate with reduced risk of mortality and new-onset heart failure: data from PREVEND. Eur J Heart Fail. 2022 Feb;24(2):299-307. doi: 10.1002/ejhf.2405. Epub 2022 Jan 2. PMID: 34931411; PMCID: PMC9302111.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34931411

14.         Rayman MP. Selenium intake, status, and health: a complex relationship. Hormones (Athens). 2020 Mar;19(1):9-14. doi: 10.1007/s42000-019-00125-5. Epub 2019 Aug 6. PMID: 31388899; PMCID: PMC7033057.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31388899/