Senescente cellen. Ze leven niet echt en ze zijn niet dood. Omdat ze bovendien allerlei ellende veroorzaken, worden ze in de wandelgangen zombiecellen genoemd. Zombiejagers van over de hele wereld studeren op manieren om ze uit te schakelen. In Utrecht hoopt men volgend jaar een studie met mensen op te starten.
Met de leeftijd neemt het aantal senescente cellen in weefsels toe. Om twee redenen gaan organen daardoor slechter presteren: er blijven minder cellen over om het werk te doen, terwijl de overblijvende gezonde cellen in hun functioneren gehinderd worden door de stoffen die de zombiecellen uitscheiden. Dit proces wordt gezien als een belangrijke oorzaak van veroudering en ouderdomsziekten als diabetes type 2, kanker, dementie en cardiovasculaire aandoeningen.
‘Verjongingskuur’
Dus toen moleculair bioloog Peter de Keijzer en zijn team in 2017 in vakblad Cell publiceerden hoe zij in proefdieren senescente cellen tot apoptose (geprogrammeerde celdood) dwongen, was dat een kleine wetenschappelijke revolutie. In de media vonden de resultaten weerklank. Vooral de verjongingskuur die de oude proefdieren ondergingen sprak tot de verbeelding.
Bij oude muizen die met de peptide van De Keijzer behandeld werden, herstelde de vachtgroei. Daarbij verbeterde hun nierfunctie. En ze werden niet alleen actiever, hun uithoudingsvermogen nam ook toe.
Dat FOX04-DRI – zo heet de peptide – ook de chemotoxiciteit in de lever neutraliseerde, is minder spectaculair. ‘Ze hebben een middel in handen waarmee ze de veroudering bij muizen niet alleen vertragen, maar ook terug kunnen draaien’, kondigt WNL op zaterdag De Keizer aan. Twee dagen later heeft Dit is de Dag het over een ‘verjongingsmiddel’ dat ‘maar zo ook voor mensen van waarde kan zijn.’ Een medisch ethicus spreekt in de studio zijn bedenkingen uit: ‘Wordt het leven dan niet een keuzemenu waarbij de ene op zijn zestigste een voltooid leven pil krijgt en de ander tot z’n 120ste wil doorleven?’
Chinese producenten zijn er als de kippen bij om FOX04-DRI na te maken en op de markt te brengen. Wat voor de NOS drie maanden later aanleiding was de onderzoeker weer in de uitzending te halen. Daar waarschuwt hij dat het middel niet op mensen getest is en raadt af het te gebruiken. ‘Je zou geheugenverlies kunnen krijgen of een versnelde tumorgroei. We weten niet hoe giftig dit middel is.’ De Keizer zegt te verwachten dat hij de stof binnen drie jaar op mensen kan testen.
Optimisme getemperd
Dat tijdpad bleek te optimistisch ingeschat. Voor De Keizer spreekt dat hij niet de enige was. In een interview in Uitzicht vermoedde Andrea Maier, hoogleraar Veroudering en Vitaliteit aan de Vrije Universiteit Amsterdam, dat de ontwikkeling van anti-verouderingsmiddelen tegen senescente cellen minder dan vijf jaar zou duren. ‘Het zou fantastisch zijn als we veroudering kunnen vertragen of zelfs stoppen en daarmee chronische ziektes zoals kanker een halt kunnen toeroepen.’
In hetzelfde interview vertelde Maier dat leefstijl invloed heeft op de hoeveelheid senescente cellen die mensen met zich meedragen. Ongezonde gewoonten drijven meer cellen in de zombiestand. En omgekeerd: ‘Uit een onderzoek onder 70-jarigen die in het voorstadium van obesitas en suikerziekte zaten, bleek dat beweging de suikerspiegel deed dalen. Uit bloedsamples bleek bovendien dat het aantal senescente cellen gaandeweg afnam. Het lichaam kan die cellen dus ook zélf verwijderen. Onder andere door beweging.’
Beeld: AI
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
