Kinderen zien jaarlijks vele duizenden wervende filmpjes voor junkfood op hun telefoon of tablet. Ruim de helft daarvan betreft door bedrijven betaalde advertenties. Dat volgt uit de analyse van schermopnames van duizend Amerikaanse jongeren. De resultaten onderstrepen de noodzaak voor overheidsregulatie en tegelijk de complexiteit van het probleem, schrijven onderzoekers van de University of Illinoi, Chigago in JAMA Pediatrics.
De opdracht die de ruim duizend kinderen in de leeftijd van acht tot zeventien jaar kregen, was een half uur lang hun telefoon of tablet te gebruiken zoals ze gewend waren. Met uitzondering van berichtdiensten zoals WhatsApp. Wat zich op hun scherm afspeelde werd opgenomen, waarna onderzoekers alle media-uitingen turfden die op één of andere manier voedsel promoten.
In de helft van de gevallen betrof het betaalde reclames van fastfoodketens en snack- en frisdrankproducenten. Al deze reclames waren afkomstig van onderneming die deelnemen aan het Children’s Food and Beverage Advertising Initiative, waarin de industrie door middel van zelfregulering kindermarketing belooft te beperken. Een paar procent van de betaalde advertenties was afkomstig van derde partijen en de rest van de voedselmarketing bestond uit sociale media-uitingen waarvan meestal niet bekend is of de influencer voor zijn of haar diensten betaald word.
Betaald of niet, het betrof bijna zonder uitzondering ongezond eten. Ofwel fastfood van de bekende ketens, ofwel zoetigheid, zoute snacks en frisdrank. Van de 2660 items die niet van restaurants afkomstig waren, voldeed 92 procent niet aan de standaard (PAHO-NPM) voor gezond voedsel.
Aan de hand van de tijd die kinderen zelf aangaven dagelijks online door te brengen, berekenden de onderzoekers wat dit op jaarbasis betekent. Gemiddeld zien de kinderen bijna 4000 maal ongezond voedsel op hun scherm voorbij komen. Oudere kinderen meer dan jongere kinderen, namelijk 10duizend om anderhalf duizend keer. Meisjes bijna vier keer meer dan jongens en kinderen van lager opgeleide ouders bijna zestig procent meer dan kinderen van hoog opgeleide ouders, leert de uitgebreide samenvatting in JAMA Pediatrics.
Studieleider Lisa Powell is directeur van het Voedselbeleid Onderzoeksprogramma van de University of Illinois Chicago. De jeugd online beschermen tegen fout voedsel is geen eenvoudige zaak, vertelt ze. ‘Meten van de blootstelling aan en reguleren van betaalde reclame’s op televisie is relatief simpel, hoewel daar in de VS formeel geen regels voor bestaan. Maar marketing in de digitale wereld is complexer. Dat te reguleren zal een uitdaging zijn.’
Door de industrie betaalde diëtisten
Een indruk van de complexiteit van deze uitdaging gaven onderzoeksjournalisten van The Examination en de Washington Post, toen ze drie jaar geleden berichtten over geregistreerde diëtisten die betaald door de voedsel- en supplementenindustrie op Instagram en TikTok actief waren. Marion Nestle’s mond viel open van verbazing toen ze het nieuws las, schrijft ze op haar blog op Food Politics. ‘Om twee redenen: de media – video’s, teksten – die in het artikel ingevoegd zijn (die zijn verbijsterend om te zien) en om het verborgen houden van de betalingen.’
Nestle pikt er een video uit: ‘Geregistreerd diëtist Lindsay Pleskot, postte video’s van zichzelf waarin ze ijs eet en kuipjes pindakaas, terwijl ze mensen vertelt dat onthouding van gesuikerd voedsel je hunkering alleen maar erger maakt… Deze en andere bijdragen waren betaald door het Canadese Suikerinstituut.’
Toen de Wereldgezondheidsorganisatie in 2023 de mogelijke risico’s van kunstmatige zoetstoffen ter discussie stelde, meldt het artikel op de website van The Examination, begon zich een nieuwe hashtag op de sociale media van gezondheidsprofessionals te verspreiden: #safetyofaspartame. ‘Wat deze diëtisten niet duidelijk maakten, was dat ze door American Beverage betaald werden om deze video’s te posten.’ American Beverage is een lobbygroep die de belangen van onder andere Coca Cola en PepsiCo behartigt.
In een verklaring nam de Academy of Nutrition and Dietetics geen afstand van deze praktijken, maar viel in plaats daarvan de boodschapper aan.
Industrie en wetenschap
In eigen land kwam de vervlechting van voedingswetenschap en industrie naar voren in een studie die naar aanleiding van het bovengenoemde WHO-advies een studie produceerde waarvan de uitkomst kort door bocht neerkomt op: eens een zoetekauw, altijd een zoetekauw.
Beeld: Een greep uit het aanbod van ‘foodfluencers’ op Instagram
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
