Jodium: meer dan alleen schildklierhormoon

Jodium is vooral bekend als ‘schildklierhormoon’. Maar jodium heeft nog twee andere cruciale functies: als antioxidant en als doder van micro-organismen. En dat al 3 miljard jaren lang.

Jodium kent iedereen als desinfecterend middel (1): een oxidant die je in iedere EHBO-kit kunt vinden. Hoe kan het dan ook een antioxidant zijn? Het verschil is 1 elektron: jodide (I) is een antioxidant en jood (atomair I of moleculair I2) is een oxidant. De natuur gebruikt beide eigenschappen. Zeewier neemt jodide op voor gebruik als antioxidant. Vooral als zeewier droogvalt heeft het last van de giftigheid van zuurstof. Jodide (I) neutraliseert deze giftigheid, waarbij moleculair jood (I2) als gas ontsnapt (2-5).

Jodide werkt waarschijnlijk ook in ons lichaam als antioxidant (3), dus als collega van bijvoorbeeld vitamine C. Er zijn vele organen die jodide opnemen. Niet alleen de schildklier. Dat zie je als je radioactief jodide inspuit voor de schildklierdiagnostiek. Het verschijnt allereerst in de speekselklieren en het maagdarmslijmvlies, hoopt zich op in de schildklier en wordt uitgescheiden via de urine (6,7). Zestig tot tachtig procent van ons jodium bevindt zich buiten de schildklier en 23 procent bevindt zich in de speekselklieren en maagwand  (8,9).

Wat doet jodide in deze organen? In de schildklier is het een onderdeel van schildklierhormoon. In de maagwand, speekselklieren, en waarschijnlijk ook de lacterende borstklier en de prostaat, gaat jodide met de waterstofperoxide (10) samen micro-organismen, zoals bacteriën, schimmels en virussen, te lijf. Eén verbinding die ontstaat heet ‘hypojodiet’ (10). Dat is een broertje van ‘hypochloriet’: de ‘chloor’ waarmee u het toilet ontsmet. Jodium als ontsmettingsmiddel, alleen nu door onszelf gemaakt! De synthese van schildklierhormoon gebeurt op vergelijkbare manier, maar is pas later in de evolutie ontstaan (11,12).

Drie functies dus: jodide als antioxidant, voor het doden van micro-organismen en als onderdeel van schildklierhormoon. Waarom is het belangrijk om dit te weten? Omdat onze jodiumstatus wordt bedreigd. De jodiuminname van Nederlandse volwassenen blijkt van 2006 tot 2015 met gemiddeld 35 procent te zijn afgenomen 2015 Doetinchem, Hendriksen RIVM 2016(13). Oorzaak is het sinds 2008 veranderde overheidsbeleid inzake de verrijking van onze voeding met jodium (14). De synthese van schildklierhormoon, maar vooral de jodiumfuncties buiten de schildklier worden aangetast.

Laatstgenoemde systeem is erg gevoelig voor jodiumtekorten omdat de betreffende (klier)cellen de jodium niet vasthouden  (8,10,15). De hoeveelheid jodide die je eet is nagenoeg gelijk aan wat je via de urine verliest. Het is ook belangrijk te wijzen op de waterstofperoxide die in genoemde klieren wordt gemaakt (10). Dat is een uiterst reactief goedje, zoals iedereen wel weet. Om dit in toom te houden is selenium van belang. Een disbalans tussen jodium en selenium is waarschijnlijk betrokken bij het ontstaan van schildklier autoimmuun-ziektes en kanker van de maag, schildklier en verschillende exocriene klieren, zoals de borstklier en prostaat (16-26). De evolutie wijst ons weer de weg: we zijn nauwer verwant aan zeewier dan u vanochtend bij het opstaan had gedacht.

Beeld: “Zeewier” by _martijn is licensed under CC BY-NC-SA 2.0

Referenties

1.         McDonnell G, Russell AD. Antiseptics and disinfectants: activity, action, and resistance [published correction appears in Clin Microbiol Rev 2001 Jan;14(1):227]. Clin Microbiol Rev. 1999;12(1):147‐179.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9880479/?from_single_result=McDonnell+Clin+Micribiol+Rev+1999&expanded_search_query=McDonnell+Clin+Micribiol+Rev+1999

2.         Gonzales J, Tymon T, Küpper FC, Edwards MS, Carrano CJ. The potential role of kelp forests on iodine speciation in coastal seawater [published correction appears in PLoS One. 2017 Dec 7;12 (12 ):e0189559]. PLoS One. 2017;12(8):e0180755. Published 2017 Aug 11. doi:10.1371/journal.pone.0180755

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28800586/?from_term=Gonzales+PLOS+ONE+2017&from_pos=2

3.         Küpper FC, Carpenter LJ, McFiggans GB, et al. Iodide accumulation provides kelp with an inorganic antioxidant impacting atmospheric chemistry. Proc Natl Acad Sci U S A. 2008;105(19):6954‐6958. doi:10.1073/pnas.0709959105

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18458346/?from_term=Kupper%2C+PNAS+2008&from_exact_term=%22proc+natl+acad+sci+u+s+a%22%5Bjour%5D+AND+kupper%5Bfullauth%5D&from_pos=3

4.         Teas J, Pino S, Critchley A, Braverman LE. Variability of iodine content in common commercially available edible seaweeds. Thyroid. 2004;14(10):836‐841. doi:10.1089/thy.2004.14.836

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15588380/?from_single_result=Teas+Thyroid+2004&expanded_search_query=Teas+Thyroid+2004

5.         Zava TT, Zava DT. Assessment of Japanese iodine intake based on seaweed consumption in Japan: A literature-based analysis. Thyroid Res. 2011;4:14. Published 2011 Oct 5. doi:10.1186/1756-6614-4-14

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21975053/?from_single_result=Zava+Thyroid+Res.+2011&expanded_search_query=Zava+Thyroid+Res.+2011

6.         Venturi S, Venturi M. Iodine in evolution of salivary glands and in oral health. Nutr Health. 2009;20(2):119‐134. doi:10.1177/026010600902000204

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19835108/?from_single_result=Iodine+in+evolution+of+salivary+glands+and+in+oral+health._Venturi+Nutr+Health+2009&expanded_search_query=Iodine+in+evolution+of+salivary+glands+and+in+oral+health._Venturi+Nutr+Health+2009

7.         Venturi S, Begin ME. Thyroid Hormone, Iodine and Human Brain Evolution. Chapter 6. Human Brain Evolution. Book Editor(s): Stephen C. Cunnane  Kathlyn M. Stewart. doi.org/10.1002/9780470609880.ch6  05 May 2010

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470609880.ch6

8.         Kaczor T. Iodine and Cancer. A summary of the evidence to date. Nautural Medicine Journal June 2014 Vol. 6 Issue 6

https://www.naturalmedicinejournal.com/journal/2014-06/iodine-and-cancer

9..        Venturi S, Donati FM, Venturi A, Venturi M. Environmental iodine deficiency: A challenge to the evolution of terrestrial life?. Thyroid. 2000;10(8):727‐729. doi:10.1089/10507250050137851

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11014322/?from_term=Venturi+Thyroid+2000&from_pos=2

10.       De la Vieja A, Santisteban P. Role of iodide metabolism in physiology and cancer. Endocr Relat Cancer. 2018;25(4):R225‐R245. doi:10.1530/ERC-17-0515

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29437784/?from_single_result=De+la+Vieja+Endocr+Cancer+2018&expanded_search_query=De+la+Vieja+Endocr+Cancer+2018

11.       Venturi S. Evolutionary significance of iodine. Current Chemical Biology, 2011, 5, 155-162.

file:///C:/Users/Eigenaar/Downloads/EvolutionarySignificanceodIodine-CCB201153.pagg.155-162.pdf

12.       Venturi S, Begin ME. Thyroid Hormone, Iodine and Human Brain Evolution. Chapter 6. Human Brain Evolution. Book Editor(s): Stephen C. Cunnane  Kathlyn M. Stewart. doi.org/10.1002/9780470609880.ch6  05 May 2010

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470609880.ch6

13.       Hendriksen M, Etemad Z, van den Bogaard CHM, van der A DL. Zout-, jodium- en kaliuminname 2015. Voedingsstatusonderzoek bij volwassenen uit Doetinchem. 04-10-2016; RIVM Rapport 2016-0081.

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0081.pdfD

14.       Besluit van 13 juni 2008, houdende wijziging van het Warenwetbesluit Toevoeging micro- voedingsstoffen aan levensmiddelen, inzake het toevoegen van jodium. Staatsblad. 2008;257:1-5.

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2008-257.html

15.       Cavalieri RR. Iodine metabolism and thyroid physiology: current concepts. Thyroid. 1997;7(2):177‐181. doi:10.1089/thy.1997.7.177

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9133680/?from_single_result=Cavalieri+Thyroid+1997&expanded_search_query=Cavalieri+Thyroid+1997

16.       Lee SY, Rhee CM, Leung AM, Braverman LE, Brent GA, Pearce EN. A review: Radiographic iodinated contrast media-induced thyroid dysfunction. J Clin Endocrinol Metab. 2015;100(2):376‐383. doi:10.1210/jc.2014-3292

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25375985/?from_single_result=A+Review+Radiographic+Iodinated+Contrast+Media-Induced+Thyroid+Dysfunction&expanded_search_query=A+Review+Radiographic+Iodinated+Contrast+Media-Induced+Thyroid+Dysfunction

17.       Song Y, Driessens N, Costa M, et al. Roles of hydrogen peroxide in thyroid physiology and disease. J Clin Endocrinol Metab. 2007;92(10):3764‐3773. doi:10.1210/jc.2007-0660

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17666482/?from_single_result=Song+J+Clin+Endocrinol+Metab.+2007&expanded_search_query=Song+J+Clin+Endocrinol+Metab.+2007

18.       Winther KH, Rayman MP, Bonnema SJ, Hegedüs L. Selenium in thyroid disorders – essential knowledge for clinicians. Nat Rev Endocrinol. 2020;16(3):165‐176. doi:10.1038/s41574-019-0311-6

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32001830/?from_single_result=Winther+Nature+Reviews+Endocrinology+2020&expanded_search_query=Winther+Nature+Reviews+Endocrinology+2020

19.       Rayman MP. Multiple nutritional factors and thyroid disease, with particular reference to autoimmune thyroid disease. Proc Nutr Soc. 2019;78(1):34‐44. doi:10.1017/S0029665118001192

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30208979/?from_single_result=Rayman+Proc+Nutr+Soc.+2018&expanded_search_query=Rayman+Proc+Nutr+Soc.+2018

20.       Wang B, He W, Li Q, et al. U-shaped relationship between iodine status and thyroid autoimmunity risk in adults. Eur J Endocrinol. 2019;181(3):255‐266. doi:10.1530/EJE-19-0212

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31252413/?from_term=Wang+Eur+J+Endocrinol.+2019&from_pos=3

21.       Rayman MP. Selenium and human health. Lancet. 2012;379(9822):1256‐1268. doi:10.1016/S0140-6736(11)61452-9

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22381456/?from_single_result=Rayman+Lancet+2012&expanded_search_query=Rayman+Lancet+2012

22.       Rayman MP. Selenium intake, status, and health: a complex relationship. Hormones (Athens). 2020;19(1):9‐14. doi:10.1007/s42000-019-00125-5

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31388899/?from_single_result=Rayman+hormones+2019+athens&expanded_search_query=Rayman+hormones+2019+athens

23.       McCann JC, Ames BN. Adaptive dysfunction of selenoproteins from the perspective of the triage theory: why modest selenium deficiency may increase risk of diseases of aging. FASEB J. 2011;25(6):1793‐1814. doi:10.1096/fj.11-180885

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21402715/?from_single_result=McCann%2C+Ames+FASEB+J+2011&expanded_search_query=McCann%2C+Ames+FASEB+J+2011

24.       Guastamacchia E, Giagulli VA, Licchelli B, Triggiani V. Selenium and Iodine in Autoimmune Thyroiditis. Endocr Metab Immune Disord Drug Targets. 2015;15(4):288‐292. doi:10.2174/1871530315666150619094242

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26088475/?from_single_result=Guastamacchia+Endocrin+Metab+2015&expanded_search_query=Guastamacchia+Endocrin+Metab+2015

25.       Benstoem C, Goetzenich A, Kraemer S, et al. Selenium and its supplementation in cardiovascular disease–what do we know?. Nutrients. 2015;7(5):3094‐3118. Published 2015 Apr 27. doi:10.3390/nu7053094

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25923656/?from_single_result=Benstoem+Nutrients+2015&expanded_search_query=Benstoem+Nutrients+2015

26.       Avery JC, Hoffmann PR. Selenium, Selenoproteins, and Immunity. Nutrients. 2018;10(9):1203. Published 2018 Sep 1. doi:10.3390/nu10091203https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30200430/?from_single_result=Avery+Nutrients+2018&expanded_search_query=Avery+Nutrients+2018

0
<< Terug