Met een vaste regelmaat sportief bewegen wordt mensen met kanker aangeraden ter verbetering van de kwaliteit van leven en het fysieke functioneren. Taiwanese onderzoekers analyseerden het beschikbare bewijs uit klinische studies en concluderen: ‘De resultaten ondersteunen gestructureerde lichamelijke oefening te overwegen als een effectieve aanvullende therapie, met potentiële gunstige effecten op overleving en recidief.’
Uit de samengestelde uitkomsten van 21 gerandomiseerde klinische studies naar beweeginterventies bij patiënten, met bij elkaar 3.828 deelnemers, komt een gemiddeld 23 procent lager risico op overlijden tevoorschijn en 17 procent lager risico dat de kanker terugkeert voordat de patiënt overlijdt.
Het lagere overlijdensrisico was vooral te danken aan het directe anti-kankereffect dat de beweegprogramma’s uitoefenden. Het risico aan de kanker te overlijden was namelijk 26 lager dan bij de deelnemers in de controlegroepen, terwijl het risico te overlijden aan andere oorzaken 18 procent lager was.
De gunstige effecten werden vooral gezien bij patiënten die de kanker in een vroeg stadium konden laten behandelen. Van belang is ook de waarneming dat de uitkomsten gunstiger uitpakten bij de deelnemers die zich het beste aan hun trainingsschema hielden. Wat betreft het soort fysieke inspanning dat de voorkeur heeft, laten de cijfers geen misverstand bestaan. Aerobe inspanning – conditietraining – gaf het beste resultaat met de grootste statistische waarschijnlijkheid: een daling van het overlijdensrisico met 29 procent.
Voor een combinatie van conditie- en krachttraining kwamen de resultaten een fractie zwakker uit. En krachttrainingen alleen gaf de deelnemers geen voordeel ten opzichte van de controlegroep. Voor de goede orde: de interactie tussen de subgroepen was niet significant en het nul-resultaat bij de krachttraining berust op slechts één studie met 129 deelnemers.
Het zou dus een misverstand zijn om op basis van dit onderzoek de krachttraining over te slaan. Ook al omdat het ondersteunend is aan conditietrainingen en bovendien tal van andere gezondheidsvoordelen biedt.
Waardoor werkt het?
Bij 20 tot 40 procent van de mensen keert de kanker na de behandeling terug. Waarom vermindert conditietraining dat risico? ‘Aerobe lichaamsbeweging stimuleert de systemische cardiovasculaire conditie, de mobilisatie van immuuncellen en de normalisering van de tumorperfusie’, schrijven de auteurs in British Journal of Sports Medicine. Met dat laatste bedoelen de auteurs de doorbloeding van het tumorweefsel. De aanleg van bloedvaatjes in tumoren verloopt chaotisch en kwaliteit ervan is slecht. Conditietraining brengt alle bloedvaten in een betere conditie, ook die in het micromilieu van tumoren.
Conditietraining versterkt de reactie van het immuunsysteem op kanker en de verbeterde doorbloeding helpt immuuncellen en medicijnen door te dringen in het micromilieu van tumoren. Daarnaast verlaagt sport de hoeveelheid geslachthormonen die in het lichaam circuleren. Sport kan ook helpen bij het repareren van DNA-schade, ‘wat potentieel de kans beperkt dat tumoren agressiever worden’.
‘Metabole concurrentie’
Ook interessant is de biologische verklaring die de onderzoekers metabole concurrentie noemen. Ze vinden het zelfs een sleutelmechanisme. Conditietraining ‘verhoogt de opname van glucose door de spieren en de verbranding (oxidatie) daarvan. Dat beperkt de beschikbaarheid van glucose voor tumorcellen en beperkt oncogene routes, zoals P3/Akt/mTOR. (…) Deze metabole verschuiving beperkt het energetische vermogen van tumoren en daarmee hun progressie.’
Tot slot noemen de onderzoekers de myokinen die spieren tijdens langduriger belasting uitscheiden. Deze signaalstoffen moduleren niet alleen de stofwisseling, ze hebben ook een directie anti-tumorwerking.
De gunstige effecten die de Taiwanezen in hun meta-analyse kunnen rapporteren zijn voor een belangrijk deel te danken aan een baanbrekende beweegstudie onder 889 mannen en vrouwen met darmkanker, waarover MMV vorige jaar berichtte. De resultaten van die studie zijn in onderstaande ‘forrest plot’ terug te vinden onder de naam Courneya.
Figuur 2 uit Structured exercise interventions and survival outcomes in patients with cancer: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. British Journal of Sport Medicine
Beeld: Pavel Danilyuk – Photography
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
