Van vasten word je niet dunner

‘Vergeleken met geen interventie of een wachtlijst, resulteert intermitterend vasten waarschijnlijk in weinig tot geen verschil in gewichtsverlies.’ Dat concludeert een Cochrane review van 22 gerandomiseerde klinische studies met in totaal 1.995 deelnemers. Wat niet wil zeggen dat er bij andere condities dan overwicht geen succes mee te boeken is. Zoals een nieuwe studie bij de ziekte Crohn toont.

Cochrane is een non-profitorganisatie met wereldwijd duizenden leden en medewerkers uit de hoek van de gezondheidszorg en medisch onderzoek. Het analyseren van klinische onderzoeken is de belangrijkste taak en de reviews die daaruit voortkomen staan hoog aangeschreven; ook vanwege het ontbreken van commerciële sponsering.

Hun analyse van het bestaande klinische onderzoek nam studies mee die tot november 2024 gepubliceerd zijn Deze waren afkomstig uit Noord-Amerika, Australië, China, Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Brazilië. Daarbij ging het om de verschillende gangbare vormen van intermitterend vasten. Zoals tijdbeperkt eten, waarbij je binnen een beperkt tijdvenster eet, en vormen waarbij je op bepaalde dagen heel weinig eet.

Met name die laatste varianten kunnen tijdelijk tot flinke gewichtsverliezen leiden, maar al binnen een periode van een jaar blijft daar niet veel van over. ‘Intermitterend vasten zou weinig tot geen effect kunnen hebben bij het bereiken van vijf procent gewichtsverlies, maar het bewijs is bijzonder onzeker’, meldt de samenvatting voorzichting. Uit deze samenvatting is niet op te maken of er verschillen zijn tussen tijdbeperkt eten en de andere vormen van vasten.

Een detail dat wel uit de samenvatting valt te halen, is het verschil met de deelnemers uit de controlegroepen als die wel of geen dieetadvies kregen. Bij de onderzoeken waarbij de controlegroepen dieetadvies kregen, bleven het gewicht van de interventiegroepen gelijk aan dat van de controlegroepen. Kregen de controlegroepen geen dieetadvies dan kwam het gewicht van de interventiegroepen gemiddeld 3,42 procent lager uit. Dit suggereert dat dieetadvies evenveel (of weinig) effect heeft als vasten.

Een stuk minder voorzichtig dan de samenvatting van de review – die wijst op het beperkte aantal studies, de variatie in de resultaten en de relatief korte looptijd van de studies – betoont zich eerste auteur Luis Garegnani in het begeleidende nieuwsartikel. ‘Intermitterend vasten lijkt gewoonweg niet te werken voor mensen met overgewicht of obesitas die gewicht proberen kwijt te raken. Voor sommige mensen zou het een redelijke optie kunnen zijn, maar het huidige bewijs rechtvaardigt niet het enthousiasme dat we op sociale media zien.’

Dat tijdelijk vasten maar zeer beperkt helpt bij overgewicht, laat onverlet dat er andere voordelen zijn die vasten met zich meebrengt. De auteurs noemen een verbeterde vetstofwisseling, insulinegevoeligheid en suikerstofwisseling.

Ziekte van Crohn

Daar hadden ze ook de ontstekingsremmende effecten bij kunnen noemen. Recent berichtte MMV over een studie met mensen die de ziekte van Crohn hebben, een ontstekingsziekte die van colitis onderscheidt doordat het zich in het gehele spijsverteringskanaal kan openbaren. Vijf achtereenvolgende dagen per maand vasten (700 – tot 1.100 calorieën) leverde een duidelijk verbetering van de klachten op, vergeleken met de controlegroep. Ook verschillende markers voor ontsteking verbeterden duidelijk.

Een nieuwe studie met Crohnpatiënten, deze maand verschenen in Gastroenterology, toont dat ook tijdbeperkt eten (time restricted feeding) tot klinisch zinvolle resultaten kan leiden. Twintig Canadezen met deze ziekte beperkten de tijd dat ze voedsel tot zich namen tot acht uur per dag. Dat deden ze zes dagen per week, twaalf weken lang.

Vergeleken met de controlegroep van twaalf personen verbeterden hun klachten: gemiddeld twee punten lager op de Harvey-Bradshow Index (controlegroep minus 0,5 punt). Daarbij hoefden 40 procent minder vaak naar het toilet en hun buikklachten namen met de helft af. Meetbaar was ook een verandering in de samenstelling van het darmmicrobioom, met een toename van bacteriën die bekend staan als producenten van korteketenvetzuren.

Er waren veranderingen te zien in een aantal ontstekingsmarkers, maar niet in het ontstekingseiwit calprotectine in de ontlasting (dat in de eerder genoemde studie wel daalde) en ook niet in CRP in het bloed. De deelnemers in de interventiegroep vielen ook een paar kilo af

Hormonen en gewichtsverlies

Een aantal vet-gerelateerde signaalstoffen (adipokinen) in het bloed nam af. Met name het hormoon leptine. Dat had ook te maken met het feit dat de interventiegroep een paar kilo afnam. Volgens de onderzoekers verklaart dat gewichtsverlies slechts een deel gunstige effecten: ‘Opkomend bewijs toont dat tijdbeperkt eten metabole en immunologische mechanismen beïnvloedt, onafhankelijk van gewichtsverlies. Door de biologische klok van de darm aan te passen en daarbij de gecoördineerde ritmische activiteit te herstellen tussen immuun- en microbiële netwerken.’

Alle studiedeelnemers hadden overgewicht of obesitas. Volgens de onderzoekers is dat het geval bij 40 procent van alle mensen met ziekte van Crohn. Met name buikvet verergert de problemen. Zoals ‘een verminderde respons op biologische therapieën, verhoogde ziekteactiviteit, slechte kwaliteit van leven en een verhoogd risico op complicaties bij operaties.’

De Canadese onderzoekers nemen aan dat het, overigens beperkte, gewichtsverlies te danken is aan de lange nachtelijke vast van de onderzoeksgroep. Ze zouden namelijk net zoveel gegeten hebben als de controlegroep. Ook zouden ze niet gezonder gegeten hebben.

Wel stellen de auteurs dat toekomstige studies niet alleen veel groter zouden moeten zijn en vanuit meerdere klinieken moeten plaatsvinden, maar ze moeten ook ‘cohorten omvatten met een vergelijkbaar caloriegehalte of farmacologische vergelijkingsgroep voor gewichtsverlies om gewichtsonafhankelijke mechanismen te verduidelijken en de effectiviteit op lange termijn te bevestigen.’

Lees ook: Tijdbeperkt eten, wat levert het op?

Beeld: Pixabay