‘Latente’ virusinfecties zijn mogelijk schuldig aan het veroorzaken van progressieve hersenziekten, zoals alzheimer. Virussen die zich verstoppen in zenuwcellen en het immuunsysteem onttrekken voor hun eigen bestaan energie aan hun gastheer en zorgen voor ziektesymptomen.
‘Link tussen vaccinatie tegen gordelroos en dementie’, kopte onlangs een nieuwsbericht op deze website. Ouderen die waren ingeënt tegen het herpes zoster virus hadden gedurende de daaropvolgende zeven jaren niet alleen 37 procent minder vaak gordelroos maar ook 20 procent minder vaak dementie. Hoe kan dat?
Het varicella zoster virus (VZV) is een microbe die in de kinderjaren waterpokken veroorzaakt en op oudere leeftijd gordelroos. Negentig procent van de bevolking liep al eens tegen VZV aan. Wie als kind waterpokken had, draagt het virus levenslang bij zich in een ‘latente’, oftewel slapende vorm. Sommigen virussen, zoals het Humaan Papilloma Virus (HPV) en Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV), verstoppen zich hiervoor in ons DNA. Bij een verminderde weerstand kunnen ze worden gereactiveerd en opnieuw symptomen veroorzaken.
Ook zijn diverse virussen gerelateerd aan progressieve hersenaandoeningen. Zo wordt Herpes zoster in verband gebracht met multiple sclerose, maar er is intussen een scala aan virussen dat aan neurodegeneratieve aandoeningen wordt gekoppeld, zoals gegeneraliseerde en vasculaire dementie, parkinson, alzheimer en ALS (Amyotrofische Laterale Sclerose). De verdachte veroorzakers zijn Herpesvirussen, zoals VZV, herpes simplex (HSV), cytomegalo (CMV) en Epstein-Barr (EBV), maar ook andere: van HPV en HIV, tot Hepatitis C en SARS-COV-2. Sommige daarvan kunnen ook kanker veroorzaken, zoals HPV (baarmoederhalskanker), EBV (lymfomen), en hepatitis B en C (leverkanker).
Latente virussen mogelijk minder ‘slapend’ dan gedacht
Om een progressieve hersenziekte te veroorzaken hoeft een virus de zenuwcel niet binnen te dringen. De ontsteking kan ook op indirecte wijze ontstaan. Mogelijk is de ‘latente’ vorm waarin virussen in onze cellen wonen, minder latent dan we denken.
Om zich te kunnen vermenigvuldigen houden virussen ons immuunsysteem voor de gek. Vervolgens zetten ze de stofwisseling van de gastheercel naar hun hand. Bacteriën zoals de tuberkel bacil (tuberculose) en Borrelia burgdorferi (teken; ziekte van Lyme), doen dat ook. Zij her-programmeren de mitochondriën: de ‘energiecentrales van de cel’. Dat doen ze ten gunste van hun eigen bestaan, en dat gaat ten koste van de energie van de gastheer. In 2016 werd de her-programmering van mitochondriën reeds in verband gebracht met het chronisch vermoeidheidssyndroom.
Onlangs keken onderzoekers naar het verschil tussen een latente en een actieve infectie door een tweetal herpesvirussen (HHV-6A/B en HHV-7) en parvovirus B19. Deze veroorzaakten vaker een actieve infectie in mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom. Ze hadden meer virusdeeltjes in hun bloed en ook hogere ontstekingswaarden. Hoe erger de ontsteking, hoe vermoeider ze waren.
Het lijkt er dus steeds meer op dat een chronische laaggradige ontsteking en een energietekort veroorzaakt kunnen worden door virussen die zich in zenuwcellen en het immuunsysteem verstoppen. Dat kan verklaren waarom ouderen die zijn ingeënt tegen het herpes zoster virus niet alleen minder vaak gordelroos ontwikkelen maar ook minder vaak dementie.
De kans op gordelroos stijgt met de leeftijd. Gedurende het leven wordt 13 procent van de vrouwen en 10 procent van de mannen hierdoor getroffen. Mogelijk biedt de overheid Nederlanders vanaf 60 jaar en ouder met ingang van 2027 de mogelijkheid om zich gratis te laten vaccineren tegen herpes zoster. Daarmee worden dan twee vliegen in een enkele klap geslagen.
Herpes zoster and dementia
1. Eyting M, Xie M, Michalik F, Heß S, Chung S, Geldsetzer P. A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia. Nature. 2025 May;641(8062):438-446. doi: 10.1038/s41586-025-08800-x. Epub 2025 Apr 2. PMID: 40175543; PMCID: PMC12058522.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40175543
Herpes zoster, chickenpox (waterpokken) and shingles (gordelroos)
2. RIVM. Gordelroosvaccinatie 14-05-2025
https://www.rivm.nl/gordelroos/gordelroosvaccinatie
3. Spaarne Gasthuis. Gordelroos: Wat is het, en waarom is vaccineren vanaf 60 jaar straks gratis? 27 mei 2025
4. Margriet. Goed nieuws: gordelroosvaccinatie binnenkort gratis voor 60-plussers, 23 mei 2025
5. Wrensch M, Weinberg A, Wiencke J, Miike R, Barger G, Kelsey K. Prevalence of antibodies to four herpesviruses among adults with glioma and controls. Am J Epidemiol. 2001 Jul 15;154(2):161-5. doi: 10.1093/aje/154.2.161. PMID: 11447050.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11447050
6. Cadogan SL, Mindell JS, Breuer J, Hayward A, Warren-Gash C. Prevalence of and factors associated with herpes zoster in England: a cross-sectional analysis of the Health Survey for England. BMC Infect Dis. 2022 Jun 1;22(1):513. doi: 10.1186/s12879-022-07479-z. PMID: 35650527; PMCID: PMC9158364..
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35650527
Latency, dormancy
7. Vasukutty A, Jang Y, Han D, Park H, Park IK. Navigating Latency-Inducing Viral Infections: Therapeutic Targeting and Nanoparticle Utilization. Biomater Res. 2024 Oct 16;28:0078. doi: 10.34133/bmr.0078. PMID: 39416703; PMCID: PMC11480834.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39416703
Viruses and neurodegeneration
8. Shouman S, Hesham N, Salem TZ. Viruses and neurodegeneration: a growing concern. J Transl Med. 2025 Jan 12;23(1):46. doi: 10.1186/s12967-024-06025-6. PMID: 39800721; PMCID: PMC11727702.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39800721
Metabolic reprogramming by viruses, ME-CFS, Warburg effect
9. Muskiet FAJ. Metabolisme in ‘winterslaap’ bij het chronisch vermoeidheidssyndroom. Voedingsgeneeskunde 2018;19(3):24-31.
https://voedingsgeneeskunde.nl/vgbc2018/metabolisme-winterslaap-bij-cvs
10. Muskiet FAJ. Verbazing over long covid onterecht. Voedingsgeneeskunde 2022;23(2)52-54
https://www.voedingsgeneeskunde.nl/vg-23-2/verbazing-over-long-covid-onterecht
11. Muskiet FAJ. Het warburgeffect, een rode draad door kanker en chronische degeneratieve ziektes. Voedingsgeneeskunde 2022;23(6)24-35
12. Proal, A. D., & VanElzakker, M. B. (2021). Pathogens hijack host cell metabolism: intracellular infection as a driver of the Warburg effect in cancer and other chronic inflammatory conditions. Immunometabolism, 3(1), e210003.
13. Naviaux RK, Naviaux JC, Li K, Bright AT, Alaynick WA, Wang L, Baxter A, Nathan N, Anderson W, Gordon E. Metabolic features of chronic fatigue syndrome. Proc Natl Acad Sci U S A. 2016 Sep 13;113(37):E5472-80. doi: 10.1073/pnas.1607571113. Epub 2016 Aug 29. Erratum in: Proc Natl Acad Sci U S A. 2017 May 2;114(18):E3749. doi: 10.1073/pnas.1703858114. PMID: 27573827; PMCID: PMC5027464.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27573827
14. Fluge Ø, Mella O, Bruland O, Risa K, Dyrstad SE, Alme K, Rekeland IG, Sapkota D, Røsland GV, Fosså A, Ktoridou-Valen I, Lunde S, Sørland K, Lien K, Herder I, Thürmer H, Gotaas ME, Baranowska KA, Bohnen LM, Schäfer C, McCann A, Sommerfelt K, Helgeland L, Ueland PM, Dahl O, Tronstad KJ. Metabolic profiling indicates impaired pyruvate dehydrogenase function in myalgic encephalopathy/chronic fatigue syndrome. JCI Insight. 2016 Dec 22;1(21):e89376. doi: 10.1172/jci.insight.89376. PMID: 28018972; PMCID: PMC5161229.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28018972
Oncoviruses
16. Rasa-Dzelzkaleja S, Krumina A, Capenko S, Nora-Krukle Z, Gravelsina S, Vilmane A, Ievina L, Shoenfeld Y, Murovska M; VirA project. The persistent viral infections in the development and severity of myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome. J Transl Med. 2023 Jan 18;21(1):33. doi: 10.1186/s12967-023-03887-0. PMID: 36653846; PMCID: PMC9847171.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36653846
17. Ahmed K, Jha S. Oncoviruses: How do they hijack their host and current treatment regimes. Biochim Biophys Acta Rev Cancer. 2023 Sep;1878(5):188960. doi: 10.1016/j.bbcan.2023.188960. Epub 2023 Jul 27. PMID: 37507056.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37507056
18. Kuss-Duerkop SK, Westrich JA, Pyeon D. DNA Tumor Virus Regulation of Host DNA Methylation and Its Implications for Immune Evasion and Oncogenesis. Viruses. 2018 Feb 13;10(2):82. doi: 10.3390/v10020082. PMID: 29438328; PMCID: PMC5850389.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29438328
Beeld: Varicella Virus van Wikimedia Commons
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
