De vissen laten bedanken voor de cholesterolremmers

Vissen verliezen aan maximale spierkracht als hun leefmilieu atorvastatine bevat. Ook spannen hun spieren zich met een vertraging aan. Dat blijkt uit proeven met de ‘grootbekforelbaars’, een exotische vissoort die voorkomt in Canada en Amerika. De studie is gepubliceerd in het blad ‘Environmental Sciences and Sustainability’. Atorvastatine is een ‘statine’: een remmer van de cholesterolaanmaak. Ze worden voorgeschreven om ons risico op hart en vaatziekte te verkleinen. Een belangrijke bijwerking van statines is spierpijn.

Nagenoeg tegelijkertijd met deze studie verscheen in het toonaangevend medisch tijdschrift ‘Circulation’ een indirect pleidooi voor het gebruik van nog meer cholesterolverlagende middelen. In een onderzoek met 5.291 personen die reeds een beroerte hadden doorgemaakt, bleek het nog verder verlagen van hun cholesterol het risico op hart- en vaatziekten en beroerte verder te verkleinen.

In Nederland werden in 2020 bijna 2 miljoen mensen met een statine behandeld. Dat is 1 op de 7 volwassenen. De huidige synthetische statines zijn afgeleid van ‘lovastatine’. Dat is een stof die van nature voorkomt in eetbare paddenstoelen (champignon, oesterzwam, cantharel, kastanjeboleet, shiitake) en schimmels, zoals die in ‘rode gist rijst’. Statines remmen het ‘sleutelenzym’ in de cholesterolaanmaak: de HMG-CoA reductase. De synthetische statines zijn zeer krachtig. Atorvastatine verlaagt in de hoogste dosering van 40-80 mg per dag het LDL-cholesterol met 50 procent of meer, tegen slechts zo’n 10-29 procent door 20 mg/dag lovastatine.

1 op de 7 Nederlanders krijgt een statine voorgeschreven

Statinegebruik verlaagt ontegenzeggelijk het risico op hart en vaatziekte, maar dat cholesterolverlaging de (enige) oorzaak is wordt betwijfeld. Statines hebben meerdere, ogenschijnlijk onafhankelijke, effecten. Eén daarvan is dat ze de mate van ontsteking verlagen. Ze veroorzaken een lichte ‘oxidatieve stress’ dat een belangrijk beschermingsmechanisme in ons lichaam activeert: het nrf2-systeem. Het gevolg is dat we daarna ‘beter tegen een stootje’ kunnen. Veel andere natuurlijke stoffen activeren datzelfde beschermingsmechanisme. Ze behoren tot de klasse van de ‘fytochemicaliën’, zoals resveratrol (druivenpitten), curmumine (geelwortel), sulforafaan (koolsoorten) en quercetine (uien, appels). Deze stoffen komen voor in groente, fruit en kruiden, onderdrukken (via nrf2) ontsteking, en hebben gunstige effecten op ons darmmicrobioom.

Onlangs verscheen een Amsterdams proefschrift waarin curcumine als supplement werd afgeserveerd. Het kon ‘onmogelijk werken’. Het onderzoek werd gedaan bij mensen met een chronische darmontsteking: de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Ze kregen 8 weken lang 6 gram curcumine per dag, maar hun ontstekingsparameters veranderden niet. Dat kon echter ook niet, want die waren bij aanvang al ‘normaal’… Ook waren er geen veranderingen in het darmmicrobioom. ‘Dus konden die microben ook niet meer gunstige stofjes maken’. Deze waren echter niet gemeten… De boodschap werd kritiekloos door de universiteit en de pers verspreid en in bepaalde kringen gretig ontvangen.

Fytochemicaliën in groente en fruit lijken steeds meer te worden vervangen door medicijnen.

Dat veel geneesmiddelen zijn afgeleid van fytochemicaliën raakt op de achtergrond. Door te sleutelen aan lovastatine kon het farmaceutische laboratorium de huidige zeer krachtige statines maken. Daarmee corrigeren we op grote schaal de gevolgen van onze slechte leefstijl. In 2012 vond in Amerika tussen de 62.000 en 92.000 kilogram atorvastatine, en evenveel simvastatine, hun weg naar de gemeentelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties. Aldaar wordt tussen de 85 en 90 procent uit het water gefilterd. Met de rest ‘behandelen’ we onze vissen, maar gelukkig horen we die niet over hun spierpijn klagen…..

Beeld: ChatGPT

Fish and cholesterol lowering drugs

1.           Yezerski, A., Ni, J., Schwartz, A., Peters, L., Pavlico, M., & Kizer, A. (2025). The effects of environmental levels of atorvastatin on the muscle physiology of largemouth bass (Micropterus salmoides). Academia Environmental Sciences and Sustainability, 2(3).

https://www.academia.edu/2997-6006/2/3/10.20935/AcadEnvSci7895

1a.         Blonç M, Lima J, Balasch JC, Tort L, Gravato C, Teles M. Elucidating the Effects of the Lipids Regulators Fibrates and Statins on the Health Status of Finfish Species: A Review. Animals (Basel). 2023 Feb 22;13(5):792. doi: 10.3390/ani13050792. PMID: 36899648; PMCID: PMC10000190.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36899648

Statins for cardiovascular disease

2.           Monguillon V, Kelly P, O’Donoghue ML, Park JG, Bohula EA, Saver JL, Atar D, Keech AC, Sever PS, Wang H, Paiva da Silva Lima G, Sabatine MS, Giugliano RP. Efficacy and Safety of Very Low Achieved LDL-Cholesterol in Patients with Prior Ischemic Stroke. Circulation. 2025 Nov 3. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.125.077549. Epub ahead of print. PMID: 41178569.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41178569

3.           De Metz, J., & Lambooij, A. (2022). Het gebruik van cholesterolverlagers in zeven Europese landen. Instituut Verantwoord Medicijngebruik.

https://www.medicijngebruik.nl/content/userfiles/files/rap_cholesterolverlagers_20220202_p.pdf

Lovastatin

4.           Gerards MC, Terlou RJ, Yu H, Koks CH, Gerdes VE. Traditional Chinese lipid-lowering agent red yeast rice Atherosclerosis. 2015 Jun;240(2):415-23. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2015.04.004. Epub 2015 Apr 12. results in significant LDL reduction but safety is uncertain – a systematic review and meta-analysis. PMID: 25897793.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25897793

5.           Minamizuka T, Koshizaka M, Shoji M, Yamaga M, Hayashi A, Ide K, Ide S, Kitamoto T, Sakamoto K, Hattori A, Ishikawa T, Kobayashi J, Maezawa Y, Kobayashi K, Takemoto M, Inagaki M, Endo A, Yokote K. Low dose red yeast rice with monacolin K lowers LDL cholesterol and blood pressure in Japanese with mild dyslipidemia: A multicenter, randomized trial. Asia Pac J Clin Nutr. 2021 Sep;30(3):424-435. doi: 10.6133/apjcn.202109_30(3).0009. PMID: 34587702.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34587702

6.           Younes M et al. Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice. EFSA Journal 2018;16(8):5368. doi: 10.2903/j.efsa.2018.5368. Published: 3 August 2018 Adopted: 25 June 2018; Accessed 20 November 2022

https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5368

7.           VERORDENING (EU) 2022/860 VAN DE COMMISSIE van 1 juni 2022 tot wijziging van bijlage III bij Verordening (EG) nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft monacolinen uit rodegistrijst

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0860&from=EN

8.           Maximum gesteld dagdosering monacolinen in rode gist rijst, 25 augustus 2022

https://zorgkrant.nl/anders/15935-maximum-gesteld-dagdosering-monacolinen-in-rode-gist-rijst?tmpl=component&print=1

Statins: mode of action and side effects

9.           Kelly, K. (2019). Understanding Cholesterol Therapy: An Update for Community Pharmacists. US Pharm, 44(2), 16-24.

https://www.uspharmacist.com/article/understanding-cholesterol-therapy-an-update-for-community-pharmacists?utm_source=TrendMD&utm_medium=cpc&utm_campaign=US_Pharmacist_TrendMD_1

10.         Cholesterol Treatment Trialists’ Collaboration. Effect of statin therapy on muscle symptoms: an individual participant data meta-analysis of large-scale, randomised, double-blind trials. Lancet. 2022 Sep 10;400(10355):832-845. doi: 10.1016/S0140-6736(22)01545-8. Epub 2022 Aug 29. Erratum in: Lancet. 2022 Oct 8;400(10359):1194. PMID: 36049498; PMCID: PMC7613583.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36049498

11.         Robinson JG, Smith B, Maheshwari N, Schrott H. Pleiotropic effects of statins: benefit beyond cholesterol reduction? A meta-regression analysis. J Am Coll Cardiol. 2005 Nov 15;46(10):1855-62. doi: 10.1016/j.jacc.2005.05.085. Epub 2005 Oct 24. PMID: 16286171.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16286171

12.         Blum A, Shamburek R. The pleiotropic effects of statins on endothelial function, vascular inflammation, immunomodulation and thrombogenesis. Atherosclerosis. 2009 Apr;203(2):325-30. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2008.08.022. Epub 2008 Sep 2. PMID: 18834985.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18834985

13.         Moctezuma-Velázquez C, Abraldes JG, Montano-Loza AJ. The Use of Statins in Patients With Chronic Liver Disease and Cirrhosis. Curr Treat Options Gastroenterol. 2018 Jun;16(2):226-240. doi: 10.1007/s11938-018-0180-4. PMID: 29572618.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29572618

14.         Freuer D, Linseisen J, Schmitz T, Thorand B, Peters A, Petrera A, Heier M, Meisinger C. Pleiotropic effects between statin intake and inflammation parameters in two distinct population-based studies. Commun Med (Lond). 2025 Sep 11;5(1):387. doi: 10.1038/s43856-025-01124-x. PMID: 40935823; PMCID: PMC12426230.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40935823

Atherosclerosis is an inflammatory disease

15.         Libby P. Inflammation in atherosclerosis. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2012 Sep;32(9):2045-51. doi: 10.1161/ATVBAHA.108.179705. PMID: 22895665; PMCID: PMC3422754.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22895665

16.         Ross R. Atherosclerosis–an inflammatory disease. N Engl J Med. 1999 Jan 14;340(2):115-26. doi: 10.1056/NEJM199901143400207. PMID: 9887164.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9887164

17.         Ridker PM, Danielson E, Fonseca FA, Genest J, Gotto AM Jr, Kastelein JJ, Koenig W, Libby P, Lorenzatti AJ, MacFadyen JG, Nordestgaard BG, Shepherd J, Willerson JT, Glynn RJ; JUPITER Study Group. Rosuvastatin to prevent vascular events in men and women with elevated C-reactive protein. N Engl J Med. 2008 Nov 20;359(21):2195-207. doi: 10.1056/NEJMoa0807646. Epub 2008 Nov 9. PMID: 18997196.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18997196

18.         Ridker PM, Kastelein JJ, Genest J, Koenig W. C-reactive protein and cholesterol are equally strong predictors of cardiovascular risk and both are important for quality clinical care. Eur Heart J. 2013 May;34(17):1258-61. doi: 10.1093/eurheartj/eht022. Epub 2013 Feb 1. PMID: 23376447.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23376447

19.         Ridker PM, Everett BM, Thuren T, MacFadyen JG, Chang WH, Ballantyne C, Fonseca F, Nicolau J, Koenig W, Anker SD, Kastelein JJP, Cornel JH, Pais P, Pella D, Genest J, Cifkova R, Lorenzatti A, Forster T, Kobalava Z, Vida-Simiti L, Flather M, Shimokawa H, Ogawa H, Dellborg M, Rossi PRF, Troquay RPT, Libby P, Glynn RJ; CANTOS Trial Group. Antiinflammatory Therapy with Canakinumab for Atherosclerotic Disease. N Engl J Med. 2017 Sep 21;377(12):1119-1131. doi: 10.1056/NEJMoa1707914. Epub 2017 Aug 27. PMID: 28845751.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28845751

Statins, phytochemicals and nrf2

19a.       Liu A, Wu Q, Guo J, Ares I, Rodríguez JL, Martínez-Larrañaga MR, Yuan Z, Anadón A, Wang X, Martínez MA. Statins: Adverse reactions, oxidative stress and metabolic interactions. Pharmacol Ther. 2019 Mar;195:54-84. doi: 10.1016/j.pharmthera.2018.10.004. Epub 2018 Oct 12. PMID: 30321555.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30321555

20.         Bryan HK, Olayanju A, Goldring CE, Park BK. The Nrf2 cell defence pathway: Keap1-dependent and -independent mechanisms of regulation. Biochem Pharmacol. 2013 Mar 15;85(6):705-17. doi: 10.1016/j.bcp.2012.11.016. Epub 2012 Dec 5. PMID: 23219527.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23219527

21.         Hayes JD, Dinkova-Kostova AT. The Nrf2 regulatory network provides an interface between redox and intermediary metabolism. Trends Biochem Sci. 2014 Apr;39(4):199-218. doi: 10.1016/j.tibs.2014.02.002. Epub 2014 Mar 16. PMID: 24647116.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24647116

22.         Kumar H, Kim IS, More SV, Kim BW, Choi DK. Natural product-derived pharmacological modulators of Nrf2/ARE pathway for chronic diseases. Nat Prod Rep. 2014 Jan;31(1):109-39. doi: 10.1039/c3np70065h. PMID: 24292194.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24292194

23.         Tebay LE, Robertson H, Durant ST, Vitale SR, Penning TM, Dinkova-Kostova AT, Hayes JD. Mechanisms of activation of the transcription factor Nrf2 by redox stressors, nutrient cues, and energy status and the pathways through which it attenuates degenerative disease. Free Radic Biol Med. 2015 Nov;88(Pt B):108-146. doi: 10.1016/j.freeradbiomed.2015.06.021. Epub 2015 Jun 27. PMID: 26122708; PMCID: PMC4659505.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26122708

24.         Mattson MP. WHAT DOESN”T KILL YOU… Sci Am. 2015 Jul;313(1):40-5. doi: 10.1038/scientificamerican0715-40. PMID: 26204714; PMCID: PMC5841445.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26204714

25.         Clifford T, Acton JP, Cocksedge SP, Davies KAB, Bailey SJ. The effect of dietary phytochemicals on nuclear factor erythroid 2-related factor 2 (Nrf2) activation: a systematic review of human intervention trials. Mol Biol Rep. 2021 Feb;48(2):1745-1761. doi: 10.1007/s11033-020-06041-x. Epub 2021 Jan 30. PMID: 33515348; PMCID: PMC7925463.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33515348

26.         Mansouri A, Reiner Ž, Ruscica M, Tedeschi-Reiner E, Radbakhsh S, Bagheri Ekta M, Sahebkar A. Antioxidant Effects of Statins by Modulating Nrf2 and Nrf2/HO-1 Signaling in Different Diseases. J Clin Med. 2022 Feb 27;11(5):1313. doi: 10.3390/jcm11051313. PMID: 35268403; PMCID: PMC8911353.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35268403

27.         Mthembu SXH, Mazibuko-Mbeje SE, Ziqubu K, Silvestri S, Orlando P, Nkambule BB, Muller CJF, Tiano L, Dludla PV. Pharmacological activation of Nrf2: Cardioprotective effects of statins and metformin against dyslipidemia-induced oxidative stress. Atherosclerosis. 2025 Oct;409:120474. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2025.120474. Epub 2025 Aug 7. PMID: 40834569.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40834569

28.         Su ZY, Shu L, Khor TO, Lee JH, Fuentes F, Kong AN. A perspective on dietary phytochemicals and cancer chemoprevention: oxidative stress, nrf2, and epigenomics. Top Curr Chem. 2013;329:133-62. doi: 10.1007/128_2012_340. PMID: 22836898; PMCID: PMC3924422.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22836898

29.         Wagner AE, Terschluesen AM, Rimbach G. Health promoting effects of brassica-derived phytochemicals: from chemopreventive and anti-inflammatory activities to epigenetic regulation. Oxid Med Cell Longev. 2013;2013:964539. doi: 10.1155/2013/964539. Epub 2013 Dec 23. PMID: 24454992; PMCID: PMC3885109.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24454992

30.         Dinkova-Kostova AT. Phytochemicals as protectors against ultraviolet radiation: versatility of effects and mechanisms. Planta Med. 2008 Oct;74(13):1548-59. doi: 10.1055/s-2008-1081296. Epub 2008 Aug 11. PMID: 18696411.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18696411

31.         Chun KS, Kundu J, Kundu JK, Surh YJ. Targeting Nrf2-Keap1 signaling for chemoprevention of skin carcinogenesis with bioactive phytochemicals. Toxicol Lett. 2014 Aug 17;229(1):73-84. doi: 10.1016/j.toxlet.2014.05.018. Epub 2014 May 27. PMID: 24875534.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24875534

32.         Qin S, Chen Z, Wen Y, Yi Y, Lv C, Zeng C, Chen L, Shi M. Phytochemical activators of Nrf2: a review of therapeutic strategies in diabetes. Acta Biochim Biophys Sin (Shanghai). 2022 Dec 25;55(1):11-22. doi: 10.3724/abbs.2022192. PMID: 36647719; PMCID: PMC10157632.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10157632

33.         Bai X, Bian Z, Zhang M. Targeting the Nrf2 signaling pathway using phytochemical ingredients: A novel therapeutic road map to combat neurodegenerative diseases. Phytomedicine. 2023 Jan;109:154582. doi: 10.1016/j.phymed.2022.154582. Epub 2022 Nov 30. PMID: 36610130.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36610130

34.         Kim C, Park K. Association between Phytochemical Index and Inflammation in Korean Adults. Antioxidants (Basel). 2022 Feb 10;11(2):348. doi: 10.3390/antiox11020348. PMID: 35204229; PMCID: PMC8868203.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35204229

Phytochemicals and the gut microbiome

35.         Singh, A., Kaur, P., Kumar, M., Shafi, S., Upadhyay, P. K., Tiwari, A., … & Garg, Y. (2025). The Role of Phytochemicals in Modulating the Gut Microbiota: Implications for Health and Disease. Medicine in Microecology, 100125.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590097825000060

36.         Pacyga K, Tabiś A, Pacyga P. Medicinal Plants for a Healthy Gut Microbiome: Scientific Insights into Modern Herbal Applications. Int J Mol Sci. 2025 Nov 9;26(22):10875. doi: 10.3390/ijms262210875. PMID: 41303363; PMCID: PMC12652186.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41303363

37.         Kwon C, Ediriweera MK, Kim Cho S. Interplay between Phytochemicals and the Colonic Microbiota. Nutrients. 2023 Apr 20;15(8):1989. doi: 10.3390/nu15081989. PMID: 37111207; PMCID: PMC10145007.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37111207

38.         Santhiravel S, Bekhit AEA, Mendis E, Jacobs JL, Dunshea FR, Rajapakse N, Ponnampalam EN. The Impact of Plant Phytochemicals on the Gut Microbiota of Humans for a Balanced Life. Int J Mol Sci. 2022 Jul 23;23(15):8124. doi: 10.3390/ijms23158124. PMID: 35897699; PMCID: PMC9332059.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35897699

Curcumin ‘does not work’

39.         Kroon, M. A. G. M. (2025). Curcumin use by patients and healthy individuals: A critical  examination of different formulations and their pharmacokinetics. [Thesis, fully internal, Universiteit van Amsterdam].

https://dare.uva.nl/search?identifier=c998e15c-f2fe-486f-9bde-aa86505f0430

40.         Voeding NU. Feit of fabel: hebben kurkumasupplementen gezondheidsvoordelen?, 29 juli 2025. Accessed 30 11m 2025

https://voedingnu.nl/nieuws/feit-of-fabel-hebben-kurkumasupplementen-gezondheidsvoordelen

41.         Gezondheid en Wetenschap. Waarom kurkumasupplementen waarschijnlijk niet werken, 24/07/2025. Accessed 30/11/2025.

https://www.gezondheidenwetenschap.be/gezondheid-in-de-media/waarom-kurkumasupplementen-niet-kunnen-werken#article-detail-wrapper

Statins in wastewater

42.         Ottmar KJ, Colosi LM, Smith JA. Fate and transport of atorvastatin and simvastatin drugs during conventional wastewater treatment. Chemosphere. 2012 Aug;88(10):1184-9. doi: 10.1016/j.chemosphere.2012.03.066. Epub 2012 Apr 24. PMID: 22537890.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22537890

43.         Ottmar KJ, Colosi LM, Smith JA. Development and application of a model to estimate wastewater treatment plant prescription pharmaceutical influent loadings and concentrations. Bull Environ Contam Toxicol. 2010 May;84(5):507-12. doi: 10.1007/s00128-010-9990-3. Epub 2010 Apr 22. PMID: 20411240.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20411240

44.         Ottmar, K. J., Colosi, L. M., & Smith, J. A. (2010). Sorption of statin pharmaceuticals to wastewater-treatment biosolids, terrestrial soils, and freshwater sediment. Journal of Environmental Engineering, 136(3), 256-264.

              https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/(ASCE)EE.1943-7870.0000125

45.         Santos MM, Ruivo R, Lopes-Marques M, Torres T, de los Santos CB, Castro LF, Neuparth T. Statins: An undesirable class of aquatic contaminants? Aquat Toxicol. 2016 May;174:1-9. doi: 10.1016/j.aquatox.2016.02.001. Epub 2016 Feb 6. PMID: 26896816.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26896816