Hoe vaak kun je in 30 seconden vanuit een stoel in staande positie komen? De uitkomst van deze simpele test kan een diepgaand inzicht in je gezondheid geven. Spaans onderzoek suggereert zelfs een voorspellende waarde voor het overlijdensrisico.
‘Spiervermogen is niet alleen essentieel voor het behoud van zelfstandigheid, maar het is ook een krachtige biomarker voor hoe goed we verouderen’, promoot Francisco Carcia-Carcia zijn onderzoek op Eurekalert. ‘De meting is eenvoudig, de implicaties zijn bijna onmetelijk.’
Als we het over spierkracht hebben, bedoelen we meestal spiervermogen. Want kracht en vermogen zijn twee verschillende dingen. Officieel is spierkracht de maximale belasting die in één inspanning volbracht wordt. Denk aan gewichtheffers op de olympische spelen. Bij spiervermogen gaat het om de snelheid en herhaling van een bepaalde spierbelasting. Juist dit vermogen heeft het sterkst onder veroudering te lijden.
Dat begint al vanaf het dertigste levensjaar en na zestig jaar gaat het een stuk sneller. De snelle spiervezels worden kleiner en minder in getal, legt Carcia-Carcia uit. Tegelijk vermindert de efficiëntie waarmee het zenuwstelsel spiercellen activeert en infiltreert vet- en bindweefsel de spiervezels. Alles bij elkaar resulteert dat onontkoombaar in prestatieverlies. Wat daarop opvalt is dat de spiermassa, de spierballen, zich het minst goed lenen om de veroudering aan af te meten.
Spiermassa neemt namelijk minder snel af dan spierkracht en nog minder snel dan spiervermogen. Respectievelijk met 0,5 tot 1 procent, 1 tot 1,5 procent en 2 tot 3 procent per jaar. De beste manier om de stand van zaken op te nemen is dus door het spiervermogen te meten. En de eenvoudigste manier om dat te meten is de ‘zitten-staantest’.
Daarbij zijn slechts twee attributen nodig: een stopwatch en een rechte stoel waarbij de zitting circa 40 centimeter hoog is; idealiter precies de hoogte waarbij de onder- en bovenbenen in zittende positie een hoek van negentig graden vormen. Opstaan gebeurt met de armen kruiselings voorlangs de borst. Deze beweging doet een beroep op de been-, rug- en buikspieren.
Dankzij de beperkte duur van dertig seconden kan iedereen tot het stopsignaal vol gas geven om zoveel mogelijk keer in staande positie te komen. Zorg dat de stoel met de rugleuning tegen de muur staat; dit om wegschuiven te voorkomen. De Centers for Disease Control (CDC) van de Amerikaanse overheid stelde de gemiddelde testscores op per leeftijdsgroep voor vrouwen en mannen:
- 60 t/m 64 jaar 12 voor vrouwen, 14 voor mannen
- 65 t/m 69 jaar 11 voor vrouwen, 12 voor mannen
- 70 t/m 74 jaar 10 voor vrouwen, 12 voor mannen
- 75 t/m 79 jaar 10 voor vrouwen, 11 voor mannen
- 80 t/m 84 jaar 9 voor vrouwen, 10 voor mannen
- 85 t/m 89 jaar 8 voor vrouwen, 8 voor mannen
- 90 t/m 94 jaar 4 voor vrouwen, 7 voor mannen
Francisco Carcia-Carcia en zijn collega’s tillen deze test een niveau hoger. Op de scores lieten ze een formule los die niet alleen rekening houdt met leeftijd en geslacht, maar ook met lengte en gewicht. Dit ‘relatieve STS-vermogen’ (sit-to-stand) berekenden ze voor alle 1.876 deelnemers – leeftijd 65 jaar en ouder – aan de Toledo Studie voor Gezonde Veroudering. Deze waarden relateerden ze aan verschillende gezondheidsuitkomsten, rapporteren ze in Journal of Sport and Health Science.
Minst opmerkelijk was dat deelnemers met een laag relatief STS-vermogen een bijna twee keer grotere waarschijnlijkheid hadden dat ze in het voorgaande jaar gevallen waren en heupen en botten gebroken hadden. Ook de waarschijnlijkheid op een ziekenhuisopname was groter bij vrouwen. Bij mannen voorspelde het een langere ligduur in geval van een opname. Meest opmerkelijk was het grotere overlijdensrisio: dat lag bij mannen gemiddeld 57 procent hoger en bij vrouwen 104 procent.
PowerFrail-app
Het logoritme dat het ‘relatieve zitten/staan spiervermogen’ schat, maakten de onderzoekers beschikbaar in een gratis app voor de telefoon. Met instructiefilmpje. Tellen en de tijd bijhouden doet de telefoon. In de huidige versie duurt de test slechts tien seconden. De app is beschikbaar voor Android en Apple.
Grafische samenvatting uit Low relative sit-to-stand power is associated with history of falls and fractures, prospective hospitalization, and all-cause mortality in older adults from the Toledo study for healthy aging, Journal of Sport and Health-Science
Beeld boven: logo van de PowerFrail app
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
