Psyche en kankerrisico

Geruststellend nieuws voor neuroten, stresskippen, eenzamen en mensen die een dierbare verloren: veel zorgen over een mogelijk verhoogd kankerrisico als gevolg hiervan hoeven zij zich niet te maken. ‘De steun voor een associatie tussen psychosociale factoren en het ontstaan van kanker is op zijn best zwak, en meestal beperkt tot longkanker’, stelt een nieuwe meta-analyse. Een andere studie toont hoge risico’s voor mensen die nooit getrouwd zijn.

Een internationaal team van wetenschappers, onder leiding van Universiteit Groningen, gebruikte voor hun analyses de gegevens van 22 bevolkingscohorten die bij aanvang tenminste één ‘psychosociale variabele’ registreerden. Daarbij ging het om ‘gevoelde sociale steun’, ‘verlies van een familielid’, ‘relationele status’, ‘neuroticisme’ en ‘algemene stress’. Onder de 422duizend deelnemers werden 35.319 kankerdiagnoses gesteld.

Om voldoende statistische kracht te krijgen, beperkte de analyse zich tot de meest voorkomende locaties: borst, darm, prostaat en longen. Daarnaast vormden de onderzoekers een categorie van tabak- en alcohol-gerelateerde kankers. Voor neuroticisme en stress leverde dat bij geen van deze kankersoorten statistisch overtuigende trends op. Longkanker is de uitzondering. Daar is een gebrek aan gevoelde sociale steun (5 procent hoger) en verlies (56 procent)  geassocieerd met hogere risico’s.

Geen vraag van schuld

Partnerloosheid, gedefinieerd als ‘op dit moment geen relatie’, liet in het minimaal gecorrigeerde model een 35 hoger risico op longkanker zien. ‘Maximaal gecorrigeerd’ – voor andere factoren die het risico beïnvloeden, zoals roken – bleef daar 8 procent van over die de toets van de statistische significantie echter niet doorstond.

‘Roken of andere individuele risicofactoren kunnen dit verband niet volledig verklaren’, zegt onderzoeksleider Lonneke van Tuijl op de website van Universitair Medisch Centrum Groningen over het hogere risico bij verlies. ‘Rouw  is vaak een plotselinge gebeurtenis die meerdere gezondheidsgewoonten tegelijk kan beïnvloeden, zoals slaap, eten of alcoholgebruik. Er is meer onderzoek nodig naar de combinatie van deze factoren om dit beter te begrijpen.’

Dat klinkt al anders dan Van Tuijl’s uitspraak aan het begin: ‘Ons onderzoek ontkracht een veelgehoorde mythe. Kanker wordt niet veroorzaakt door hoe je denkt, hoe je je voelt, of wat je hebt meegemaakt.’

Opmerkelijk is ook de stelligheid waarmee Van Tuijl claimt: ‘Je kunt niet zomaar veranderen wie je bent of wat je hebt meegemaakt, en wij laten hiermee zien dat kanker krijgen niet je eigen schuld is, en dat positief denken kanker niet voorkomt.’

De publicatie in Cancer stelt dat niet zo zwart/wit. ‘Onze bevindingen suggereren dat de steun voor een associatie tussen psychosociale factoren en het ontstaan van kanker op zijn best zwak is, en meestal beperkt tot longkanker.’ Verder leert de studie dat alleenstaanden ook een lichtelijk hoger risico liepen op een van de roken-gerelateerde kankers. Waarbij het ‘onwaarschijnlijk’ is dat ‘deze uitkomst gedreven wordt door de associatie met longkanker, gegeven het feit dat het totale aantal gerapporteerde incidenten longkanker betrof.’

Dat het verband zwak is wil niet zeggen dat de psyche helemaal geen rol speelt. Een beperking van de studie is dat de deelnemers alleen bij aanvang naar bovenstaande zaken is gevraagd, schrijven de auteurs. ‘Het vatten van de dynamische natuur van veel psychosociale factoren zou bewijs van een link met kankerrisico kunnen geven. Onze bevindingen zijn beperkt tot een meting op een enkel niet specifiek moment in de tijd.’

Nooit getrouwd zijn als risicofactor

Ook de relationele status was in de Nederlands geleide studie een momentopname. Iedereen die gescheiden, weduwe/weduwnaar of alleenstaand was, gold als ‘niet in een relatie’. Ten opzichte van deelnemers die wel een relatie hadden – relaties op afstand telden ook mee – was er naast de genoemde trend bij longkanker ook een licht verhoogd risico bij de tabak-gerelateerde kankers. Een Amerikaanse studie komt op dit thema tot dramatisch hogere risico’s.

Bij deze tegengestelde uitkomst moet wel vermeld worden dat het om een ander type studie gaat en een andere samenstelling van de groepen. De onderzoekers van University of Miami werkten niet met prospectieve cohortstudies, maar ze keken terug (retrospectief) op data uit de algemene bevolking. Ze koppelden de kankerincidentie tussen 2015 – 2022 in twaalf Amerikaanse staten met bij elkaar 100 miljoen inwoners aan de burgerlijke status van de patiënten. De groepindeling was simpelweg ‘ooit getrouwd’ en ‘nooit getrouwd’.

Dat onderscheidt ‘kan als een nuttig sociale indicator dienen voor de stratificatie van het kankerrisico en preventie’, concluderen ze na analyse van 4 miljoen diagnoses in Cancer Research Communications. Ongeveer 1 op de 5 patiënten was nooit getrouwd. De mannen in deze groep hadden – na correctie voor leeftijd – een 68 procent hoger risico op een kankerdiagnose en onder ongetrouwde vrouwen was dat risico zelfs 85 procent hoger.

Foto: Freepik