Is ME/CVS voortaan een genetische ziekte?

Britse onderzoekers zochten naar verschillen in de samenstelling van het DNA van 15.579 personen met het chronische vermoeidheidssyndroom (ME/CVS). Zestig procent had de aandoening reeds meer dan tien jaar. Een belangrijk kenmerk van ME/CVS is een algehele staat van ongemak, vermoeidheid of ziekte na een kleine fysieke of mentale inspanning die een gezonde persoon met gemak kan verdragen. De onderzoekers vonden in het DNA drie verschillen die te maken hebben met een infectie met een virus of een bacterie. Ook ontdekten ze vier genen die verband houden met malaise en vermoeidheid na inspanning, en één gen gerelateerd aan chronische pijn. Maakt dit ME/CVS tot een genetische ziekte?

Zuiver-genetische ziektes ontstaan vanwege aangeboren fouten in ons DNA. Ze vormen hooguit 2 tot 3 procent van alle ziektes. Voorbeelden zijn fenylketonurie en de spierziekte van Duchenne. Zonder succesvolle ingrepen worden de aangedane personen altijd ziek. Bij ME/CVS is iets anders aan de hand. De gevonden genen ‘veroorzaken’ alleen ME/CVS als hun dragers door bepaalde virussen of bacteriën besmet worden. En waarschijnlijk krijgt niet elk van hen ME/CVS. Het is dus geen genetische ziekte, maar deze mensen zijn gevoeliger voor de ziekte onder invloed van omgevingsfactoren.

Over de voordelen van ‘foutjes’ in ons genetisch materiaal

Veelvoorkomende aangeboren genetische ‘foutjes’ veroorzaken ziektes die een evolutionair compromis vormen tussen een voordeel en een nadeel. Het klassieke voorbeeld is ‘sikkelcelanemie’. Deze genetische variant van het hemoglobine is ontstaan als antwoord op malaria. Mensen met twee sikkelcel-genen (homozygoot) sterven jong, vaak aan malaria, maar diegenen met maar één sikkelcel-gen (heterozygoot) overleven malaria beter dan mensen zonder sikkelcel-genen. Een evolutionair succes, want de voortplanting werd veilig gesteld, maar de homozygoten worden op onelegante wijze opgeofferd.

Een ander voorbeeld zijn de ‘borstkankergenen’ BRCA-1 en -2. Deze genen coderen voor eiwitten die schade aan ons DNA repareren. Toen virussen deze genen voor hun eigen doeleinden gingen misbruiken, ontstond een evolutionaire strijd tussen mens en virus. Als antwoord werd het BRCA-gen gedeactiveerd om daarmee het virus dwars te zitten. Maar dat had een keerzijde: schade aan het DNA werd nu minder goed gerepareerd met een grotere kans op borstkanker als gevolg. Borstkanker treedt echter vooral op na de reproductieve leeftijd: dus een evolutionair succes.

Doorgaans ontstaat ME/CVS na een (virus)infectie. ME/CVS is ook wel bekend als ‘postviraal vermoeidheidssyndroom’ en ‘yuppiegriep’, wat aangeeft hoe weinig serieus de ziekte lang werd genomen. Het Epstein Barr virus dat de ziekte van Pfeiffer kan veroorzaken is een beruchte verdachte, maar ME/CVS kan bijvoorbeeld ook ontstaan na griep. Er is een lange lijst van clusteruitbraken van ME/CVS op verschillende plaatsen in de wereld. ‘Long-COVID’ volgend op een infectie met SARS-COV2 is het meest recente voorbeeld. De symptomen van long-COVID en ME/CVS zijn nagenoeg gelijk. Ook in het Britse onderzoek rapporteerde ongeveer 63 procent een infectie voorafgaand aan het ontstaan van ME/CVS.

Als we het van een omgevingsfactor niet kunnen winnen, dan passen wij ons aan. Dat had Darwin met zijn ‘aanpassing aan de leefomstandigheden’ al feilloos door. Meestal weten we niet welke omgevingsfactoren betrokken zijn in de strijd van onze genen met de natuur. Zo weten we ook niet waarop de variante genen bij ME/CVS een evolutionair antwoord zijn. Het is echter niet toevallig dat het ook hierbij gaat om genen die met het immuunsysteem hebben te maken. Want van alle bedreigingen waarop wij ons tijdens de evolutie genetisch aanpassen, zijn die van parasieten, schimmels, bacteriën en virussen (maar ook het zonlicht) verreweg het grootst. Mogelijk zijn de nu gevonden ME/CVS genen voordelig voor iets dat we momenteel niet weten. De grootste voetballer aller tijden zei het al: ‘Ieder nadeel heb zijn voordeel.’

ME/CFS susceptibility genes identified by GWAS

1.           Wetenschappelijke studie toont link tussen genen en chronisch vermoeidheidssyndroom, Nieuwsblad, 7 augustus 2025, accessed 8 augustus 2025

https://www.nieuwsblad.be/buitenland/wetenschappelijke-studie-toont-link-tussen-genen-en-chronisch-vermoeidheidssyndroom/82466639.html

2.           PREPRINT: Initial findings from the DecodeME genome-wide association study of myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome. DecodeME, Ponting 6 August 2025

https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/initial-findings-from-the-decodeme-genome-wide-association-study-

ME/CFS

3.           Monro JA, Puri BK. A Molecular Neurobiological Approach to Understanding the Aetiology of Chronic Fatigue Syndrome (Myalgic Encephalomyelitis or Systemic Exertion Intolerance Disease) with Treatment Implications. Mol Neurobiol. 2018 Sep;55(9):7377-7388. doi: 10.1007/s12035-018-0928-9. Epub 2018 Feb 6. PMID: 29411266; PMCID: PMC6096969.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29411266

4.           Bested AC, Marshall LM. Review of Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: an evidence-based approach to diagnosis and management by clinicians. Rev Environ Health. 2015;30(4):223-49. doi: 10.1515/reveh-2015-0026. PMID: 26613325.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26613325

5.           Wong TL, Weitzer DJ. Long COVID and Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome (ME/CFS)-A Systemic Review and Comparison of Clinical Presentation and Symptomatology. Medicina (Kaunas). 2021 Apr 26;57(5):418. doi: 10.3390/medicina57050418. PMID: 33925784; PMCID: PMC8145228.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33925784

Familial hypercholesterolemia and Gram-negative infections

6.           Sijbrands EJ, Westendorp RG, Defesche JC, de Meier PH, Smelt AH, Kastelein JJ. Mortality over two centuries in large pedigree with familial hypercholesterolaemia: family tree mortality study. BMJ. 2001 Apr 28;322(7293):1019-23. doi: 10.1136/bmj.322.7293.1019. PMID: 11325764; PMCID: PMC31037

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11325764

7.           Netea MG, Demacker PN, Kullberg BJ, Boerman OC, Verschueren I, Stalenhoef AF, van der Meer JW. Low-density lipoprotein receptor-deficient mice are protected against lethal endotoxemia and severe gram-negative infections. J Clin Invest. 1996 Mar 15;97(6):1366-72. doi: 10.1172/JCI118556. PMID: 8617867; PMCID: PMC507194.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8617867

Sickle cell disease and malaria

8.           Aidoo M, Terlouw DJ, Kolczak MS, McElroy PD, ter Kuile FO, Kariuki S, Nahlen BL, Lal AA, Udhayakumar V. Protective effects of the sickle cell gene against malaria morbidity and mortality. Lancet. 2002 Apr 13;359(9314):1311-2. doi: 10.1016/S0140-6736(02)08273-9. PMID: 11965279.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11965279

9.           Cserti CM, Dzik WH. The ABO blood group system and Plasmodium falciparum malaria. Blood. 2007 Oct 1;110(7):2250-8. doi: 10.1182/blood-2007-03-077602. Epub 2007 May 14. PMID: 17502454.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17502454

BRCA-breastcancer

 and misusing by viruses

10.         Lou DI, McBee RM, Le UQ, Stone AC, Wilkerson GK, Demogines AM, Sawyer SL. Rapid evolution of BRCA1 and BRCA2 in humans and other primates. BMC Evol Biol. 2014 Jul 11;14:155. doi: 10.1186/1471-2148-14-155. PMID: 25011685; PMCID: PMC4106182.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25011685

Adaptation to sunlight, parasites, fungi, bacteria and viruses

11.         Balter M. Evolutionary genetics. Are humans still evolving? Science. 2005 Jul 8;309(5732):234-7. doi: 10.1126/science.309.5732.234. PMID: 16002593.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16002593

12.         Guernier V, Hochberg ME, Guégan JF. Ecology drives the worldwide distribution of human diseases. PLoS Biol. 2004 Jun;2(6):e141. doi: 10.1371/journal.pbio.0020141. Epub 2004 Jun 15. PMID: 15208708; PMCID: PMC423130.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15208708

13.         Gaston KJ. Global patterns in biodiversity. Nature. 2000 May 11;405(6783):220-7. doi: 10.1038/35012228. PMID: 10821282.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10821282

14.         Hancock AM, Witonsky DB, Ehler E, Alkorta-Aranburu G, Beall C, Gebremedhin A, Sukernik R, Utermann G, Pritchard J, Coop G, Di Rienzo A. Colloquium paper: human adaptations to diet, subsistence, and ecoregion are due to subtle shifts in allele frequency. Proc Natl Acad Sci U S A. 2010 May 11;107 Suppl 2(Suppl 2):8924-30. doi: 10.1073/pnas.0914625107. Epub 2010 May 5. PMID: 20445095; PMCID: PMC3024024.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20445095

15.         Barreiro LB, Laval G, Quach H, Patin E, Quintana-Murci L. Natural selection has driven population differentiation in modern humans. Nat Genet. 2008 Mar;40(3):340-5. doi: 10.1038/ng.78. Epub 2008 Feb 3. PMID: 18246066.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18246066

16.         Fumagalli M, Sironi M, Pozzoli U, Ferrer-Admetlla A, Pattini L, Nielsen R. Signatures of environmental genetic adaptation pinpoint pathogens as the main selective pressure through human evolution. PLoS Genet. 2011 Nov;7(11):e1002355. doi: 10.1371/journal.pgen.1002355. Epub 2011 Nov 3. Erratum in: PLoS Genet. 2011 Nov;7(11). doi:10.1371/annotation/ca428083-dbcb-476a-956c-d7bb6e317cf7. Ferrer-Admettla, Anna [corrected to Ferrer-Admetlla, Anna]. PMID: 22072984; PMCID: PMC3207877.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22072984

17.         Hancock AM, Witonsky DB, Alkorta-Aranburu G, Beall CM, Gebremedhin A, Sukernik R, Utermann G, Pritchard JK, Coop G, Di Rienzo A. Adaptations to climate-mediated selective pressures in humans. PLoS Genet. 2011 Apr;7(4):e1001375. doi: 10.1371/journal.pgen.1001375. Epub 2011 Apr 21. PMID: 21533023; PMCID: PMC3080864.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21533023

Beeld: Pexels