Natuurlijk voedsel gelinkt aan gezondheid en omgekeerd

‘De consumptie van ultrabewerkt voedsel is hoofdzakelijk geassocieerd met aanzienlijke gezondheidsproblemen. In het bijzonder een hoger risico op niet-overdraagbare ziekten, overlijden en psychische klachten’, aldus de conclusie in een overzicht van systematische reviews en meta-analyses. Daarnaast aandacht voor polyfenolrijke voeding en dementiepreventie.

De ‘paraplu review’ die Colombiaanse en Chileense wetenschappers onlangs in Nutrition Reviews publiceerden, overziet 15 meta-analyses en 11 systematische reviews. Tot de grootste risico’s die de meta-analyses aan de consumptie van ultrabewerkte voeding paren, behoren die op hart- en vaatziekten (ongeveer de helft groter), metaboolsyndroom (twee keer zo groot), diabetes type 2 (circa tachtig procent groter) en een bijna twee keer zo groot risico op de ziekte van Crohn.

Afhankelijk van de gehanteerde statistiek – ‘Odds Ratio, Hazard Ratio of Relative Risk – was er een grote maar niet significante kans op hoge bloeddruk, ofwel een wat kleiner risico dat statistisch wel significant is. Dergelijke relativeringen zijn niet van toepassing op overgewicht en obesitas, daar laten alle geselecteerde meta-analyses een hoger risico van circa vijftig procent zien.

Voeg daar nog slaapproblemen (ca. plus 30 procent), een piepende ademhaling (+ 40 procent – astma was net niet statistisch significant) een prikkelbare darm (+ 25 procent) hersenbloedingen en -infarcten aan toe en het zal niet verrassen dat ultrabewerkte voeding ook de geestelijke gezondheid negatief beïnvloedt: angst, depressie en ‘algemene mentale problemen’ komen bij een hogere consumptie van ultrabewerkt voedsel ongeveer de helft vaker voor.

Alles bij elkaar resulteert dat in overlijdenrisico’s die dertig tot veertig procent hoger liggen.

Kanker

Een hoog aandeel ultrabewerkte voeding in het dieet was ook geassocieerd ‘met alle types kanker bij zowel mannen als vrouwen, inclusief colorectale en prostaatkanker bij mannen en borstkanker bij vrouwen’, schrijven de auteurs in de samenvatting. Verderop in de tekst halen ze een studie aan die uitkomt op een stijging van het kankerrisico met twaalf procent voor elke extra tien procent ultrabewerkt voedsel als aandeel van de totale energie-inname. Een andere studie vond een 23 procent hoger kankerrisico bij een stijging van tien procent ultrabewerkt in de voeding.

Weer andere – individuele – studies komen soms tot extreme risicostijgingen voor bepaalde types kanker. Zoals een 157 procent hoger risico op slokdarmkanker bij een regelmatige consumptie van bewerkte vleesproducten of zelfs een vijf keer zo hoog risico daarop bij ingeblikte groenten. Diezelfde (Chileense) studie laat bij ‘Westers voedingspatroon’ een 63 procent hoger risico op leukemie zien.

Twee systematische reviews en vier meta-analyses van observationeel onderzoek tonen een verband tussen een hoge consumptie van ultrabewerkte voeding en het risico kanker te krijgen en/of daaraan te overlijden. ‘Een belangrijke bevinding in deze synthese van het bewijs’, schrijven de auteurs in het discussiedeel van hun artikel, ‘is de robuustheid van de associatie, die ook na uitputtende controle voor confounders overeind blijft.’ De genoemde confounders zijn andere factoren die invloed hebben op het ontstaan van kanker. Zoals leeftijd, opleiding, roken, alcohol, beweging en lichaamsgewicht.

Dementie

Dementie behoort tot de weinige niet-overdraagbare ziekten die de review van de Zuid-Amerikanen buiten beschouwing laat. Wat niet wil zeggen dat voeding daar geen invloed op heeft. Deze week publiceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) richtlijnen ter vermindering van het risico op cognitieve achteruitgang en dementie. Maar liefst 45 procent van het dementierisico is te voorkomen of uit te stellen.

Naast lichaamsbeweging, stoppen met roken, alcoholmatiging, het managen van ziekte, vermijden van luchtvervuiling, cognitieve training en het onderhouden van sociale contacten, noemt de organisatie ook het volgen van een gezond, uitgebalanceerd voedingspatroon zoals het Mediterrane dieet. De tekst van het document hangt geen percentage aan het preventieve effect van gezonde voeding op het dementierisico. Observationele onderzoeken waarop de organisatie zich baseert komen echter tot een mogelijke risicoreductie van rond de dertig procent.

Het vermoede – want uit observationele studies waargenomen – preventieve effect van voeding op de breingezondheid heeft meerdere oorzaken. Gezonde voeding verlaagt het risico op diabetes en hart- en vaatziekten; aandoeningen die op zichzelf het risico op cognitieve aftakeling doen toenemen. Daarbovenop heeft een dieet dat rijk is aan groenten, fruit, noten, zaden, peulvruchten, kruiden, gezonde vetten en vis ook eigen kwaliteiten.

Een recente review in Nutrients, geschreven door een team van Semmelweis University (Boedpest, Hongarije), zoomt in op de rol van polyfenolen bij het voorkomen en vertragen van neurodegeneratie. Polyfenolen is de verzamelnaam voor een enorme groep plantstoffen. Daaronder vallen onder meer gallocatechinen (EGCG), flavonolen (o.a. keampferol en quercetine), resveratrol en flavonoïden zoals de anthocyanen en proanthocyanidinen die kleur geven aan bloemen, fruit en groenten. Koffie (cholorogeenzuur) en thee (catechinen) zijn ook belangrijke leveranciers van polyfenolen.

De Hongaren gaan diep in op de werkingsmechanismen van deze stoffen bij het tegengaan van oxidatieve stress, inflammatie, het in conditie houden van mitochondriën, het voorkomen en/of opruimen van senescente (‘zombie’) cellen en de regulatie van de vorming, het transport en de afbraak van eiwitten (proteostasis).

Voor de verre toekomst zien de auteurs kansen voor gepersonaliseerde voedingsadviezen die rekening houden met de genetische achtergrond van mensen, hun metabole fenotype en de samenstelling van hun microbioom. Voor nu heeft Mónika Fekete, senior auteur van de studie een duidelijke boodschap: ‘Polyfenolen zijn geen wondermiddelen, maar onderzoek suggereert dat ze kunnen helpen bij de gezonde veroudering van het brein. De focus zou echter niet op supplementen moeten liggen maar op een gevarieerde voedingswijze die rijk is aan plantaardig voedsel.’

Foto door www.kaboompics.com