In Nederland kregen 16.100 mannen vorig jaar de diagnose prostaatkanker. Daarmee kwam prostaatkanker voor het eerst boven het aantal diagnoses voor borstkanker uit (15.400). Na huidkanker is prostaatkanker nu het meest voorkomende type. En die groei zal de komende tien doorzetten. Om de druk op de gezondheidszorg te verlichten, willen Noorse onderzoekers de beoordeling van MRI-scans automatiseren.
Onder de oppervlakte van het nagenoeg gelijk gebleven totale aantal van 135.000 nieuwe kankerdiagnoses die het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) over 2025 registreerde, hebben grote veranderingen plaats. Eerst het goede nieuws. Het aantal gevallen van darmkanker neemt duidelijk af (zie de top-5 onderaan dit artikel). Met name de daling van het aantal uitgezaaide darmkankers is positief. Dat daalde van 7.200 in 20219 naar 5.900 gevallen vorig jaar. De invoering van het bevolkingsonderzoek darmkanker vanaf 2013 heeft daar alles mee te maken.
Ook het aantal diagnoses van longkanker neemt af, zij het marginaal: van 14.400 naar 14.200 diagnoses. Dat deze geringe afname longkanker toch van de tweede naar vierde plek doet dalen, komt door de snelle opmars van huidkanker (waarbij plaveiselcelcarcinoom wel en basaalcelcarcinoom niet wordt meegeteld) en prostaatkanker. Het aantal gevallen daarvan steeg met respectievelijk 3.300 en 2.400.
Terwijl het aantal diagnoses borstkanker de afgelopen jaren niet steeg, ‘doordat de doorsnee leeftijd bij borstkanker veel lager ligt en de vergrijzing daardoor minder invloed heeft’, schrijft het IKNL de toename van prostaat en huidkanker toe aan de vergrijzing en aan ‘veranderingen in de opsporing’. Beide factoren zullen het aantal diagnoses in de toekomst verder opdrijven.
Leeftijd en PSA-testen
Met de leeftijd neemt het risico op prostaatkanker exponentieel toe. Van een op de tien vijftigjarige mannen, tot ongeveer zeven op tien tachtigplussers. Het komt er op neer dat de helft van de mannelijke zestigplussers prostaatkanker heeft, aldus onderzoekers van de Norwegian University of Science and Technology in Trondheim. ‘Een PSA-bloedtest kan helpen prostaatkanker op te sporen. Aangezien het voor mannen normaler is geworden om deze test te doen, laat het aantal gevallen van prostaatkanker een scherpe stijging zien.’
Ook in Nederland wordt het testen van PSA (Prostaat Specifiek Antigen) steeds populairder. De Prostaatkankerstichting vindt het ‘belangrijk dat iedere man vanaf 50-jarige leeftijd’ van het verhoogde risico op de hoogte is. ‘En ook weet dat vroegonderzoek door de huisarts mogelijk is. De bepaling van het PSA speelt daarbij een grote rol. Een PSA boven de 3 (ng/mL) duidt op een verhoogde kans op prostaatkanker.
Bevolkingsonderzoek
Een probleem met willekeurig op PSA testen is dat er veel onschuldige tumoren worden gevonden, terwijl veel gevaarlijke varianten te laat aan het licht komen. Tegelijk overlijden jaarlijks 3.000 mannen aan de ziekte, een deel van deze overlijdens was met een vroegere opsporing te voorkomen geweest.
Recent stelde het KWF 3,2 miljoen euro beschikbaar voor een pilotstudie naar de effectiviteit van een bevolkingsonderzoek op basis van PSA-testen. In vier regio’s verspreid over Nederland krijgen 25.000 mannen in de leeftijd van 50 tot 70 een uitnodiging om mee te doen.
‘Het doel is om agressieve vormen van prostaatkanker eerder op te sporen’, zegt studieleider Roderick van den Bergh van het Erasmus MC Kanker Instituut, ‘terwijl onnodige onderzoeken en overbehandeling zoveel mogelijk worden beperkt. Hiermee hopen we onnodige testen juist af te remmen. Want er wordt nu teveel getest bij mannen die er weinig profijt van hebben.’
Op een verhoogd PSA volgen aanvullende onderzoeken zoals een echo van de prostaat, een risicoschatting en/of een screenings-MRI. Naar verwachting wordt zal bij 1 op de 20 mannen die dit betreft een weefselonderzoek (biopt) nodig zijn.
Automatisering (KI/AI)
Linksom of rechtsom komt er een flinke lading extra MRI-scans op het zorgsysteem af. En dat is op zichzelf al een probleem, bleek uit de discussie over de benodigde extra scans om kanker in dicht borstweefsel op te sporen.
Automatisering van de beoordeling van MRI-scans is volgens de Noorse onderzoekers nodig om niet vast te lopen. Ze ontwierpen, trainden en patenteerden een computersysteem (Kunstmatige/Artificiële Intelligentie) die dat kan. Interviews met 18 mannen die deze AI-ondersteunde diagnostiek hadden ondergaan wezen echter uit dat de menselijke factor doorslaggevend blijft.
‘De deelnemers erkenden het potentieel van AI om de diagnostiek te versterken, maar benadrukten de noodzaak van menselijk overzicht en second opinion. Dit vanwege zorgen over de verantwoordelijkheid en AI’s gebrek aan intuïtie en holistisch klinisch overzicht.’ Een opsteker voor het vertrouwen in de zorgprofessionals was dat de deelnemers vergevingsgezinder waren voor menselijk fouten dan voor de fouten van AI.
Bron: IKNL 135.000 nieuwe kankerdiagnoses in 2025
Beeld: Freepik
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
