Meer dan twee miljoen Nederlanders gebruiken statines om hun cholesterol te verlagen. Dat zouden er met het gebruik van bepaalde kruiden een stuk minder kunnen zijn. ‘Onderzoek ondersteunt de inzet van kruiden als functionele voedingscomponenten voor de beheersing van bloedvetten bij personen die een niet-farmacologische aanpak zoeken. Of als aanvulling op conventionele therapieën.’
Dat schrijven David Goldman en Matthew Nagra in Academia Nutrition and Dietetics in een artikel dat systematische reviews en meta-analyses van klinische onderzoeken naar het cholesterolverlagende vermogen van kruiden, specerijen en knoflook. De onderliggende studies varieerden enorm in aantallen deelnemers, de gebruikte doseringen en de tijdsduur van de onderzoeksperiode.
De deelnemers aan de studies waren hoofdzakelijk volwassen mannen en vrouwen met een te hoog cholesterol, diabetes type 2, metabool syndroom of obesitas. Alles overziende komen de auteurs tot vijf kandidaten voor welke ‘robuust bewijs’ is dat ze het totale en het ldl-cholesterol kunnen verlagen. Voor het juiste begrip: statines kunnen LDL-cholesterol met 25 tot 55 procent verlagen. Bij een uitgangsniveau van 100 mg/dl LDL-c, dat voor gezonde mensen als grenswaarde voor behandeling met statines geldt, gaat het dan dus om dalingen van 25 tot 55 mg/dl.
De top-5
Op nummer één staat zwarte komijn – Nigella sativa. Het zaad van de eenjarige plant uit de ranonkelfamilie, in Nederland ook bekend als nootmuskaatbloem, heeft niets maken met komijn zoals we die kennen uit de Indonesische keuken en Leidse Sleutelkaas.
Sinds de oudheid staat het zaad en de olie van zwarte komijn bekend als geneeskrachtig. De vijftig klinische studies met zwarte komijn lieten dalingen van het totale cholesterol zien van 10 tot 24 milligram per deciliter bloed (mg/dl). Met nog grotere effecten van bij het LDL-cholesterol: 9 tot 35 mg/dl. De gebruikte doseringen liepen uiteen van halve tot drie gram gemalen of gekruimelde zaadjes per dag.
De werking van zwarte komijn wordt toegeschreven aan plantensterolen die cholesterolopname in de darm remmen. En aan stofjes als thymoquinone die een enzym remmen dat verantwoordelijk is voor de cholesterolproductie in de lever.
Knoflook blijkt ook een potente culinaire cholesterolverlager. De daling die in de studies bereikt werden, liepen uiteen van 13 tot 20 mg/dl voor het totale cholesterol en 7 tot 16 mg/dl voor LDL-cholesterol. De doseringen lagen tussen 0,3 en 2 gram poeder per dag. Als onderliggend mechanisme noemen de onderzoekers de organische zwavelverbindingen in knoflook – voornamelijk allicine – en de stoffen die daaruit voortkomen.
Net als bij zwarte komijn remmen deze de activiteit van het enzym dat bepaald hoe snel de lever cholesterol aanmaakt (HMG-CoA-reductase). Dat is dezelfde route waarlangs statines hun effect hebben.
Fenegriek bracht dalingen teweeg van 9 tot 33 mg/dl in het totale en van 7 tot 29 mg/dl in het LDL-cholesterol. Daar waren flinke doseringen voor nodig: vijf tot vijftig gram gemalen fenegriekzaad per dag, over een periode van 8 tot 24 weken. Onderzoekers houden daar de hoge gehaltes aan oplosbare vezels en saponinen verantwoordelijk voor. Deze binden galzuren in de darm waardoor de opname van cholesterol en vet afneemt.
Tegelijk stimuleert dit de aanmaak van meer galzuren in de lever, die daar de voorraad cholesterol voor gebruikt.
Indiaase kruisbes, of Amla (Emblica officinalis) is belangrijk in de Ayurveda en staat in India rauw en gekookt op het menu. Als onderdeel van gerechten, als snack op smaak gebracht met zout, olie en kruiden of gesuikerd als toetje na de maaltijd. De gerapporteerde dalingen zijn enorm (18 tot 84 mg/dl), wat volgens de auteurs komt door het gecombineerde gebruik van extracten en fruitpoeders (anderhalf tot twaalf gram per dag). ‘De bewijskracht is zeker laag, als gevolg van deze verschillen in preparaten en de beperkte specifieke informatie over fruitpoeder.’Als verklaring kwamen onderzoekers uit bij polyfenolen, met name hydrolyseerbare tanninen, en vitamine C. Die zouden op zelfde wijze hun effect sorteren als de stoffen in zwarte komijn, knoflook en fenegriek.
Recent berichtte MMV over Koreaans onderzoek dat toonde hoe deze combinatie – gallotannine plus vitamine C – apoptose in kankercellen veroorzaken.
Kaneel behoort tot de meest onderzochte cholesterolverlagende keukeningrediënten. De doseringen varieerden van een halve tot twaalf gram per dag. Maar het neerwaartse effect op het cholesterol kwam met name naar voren bij de lage (0,5 gram) doseringen: 1 tot 16 voor het totale en 1 tot 10 mg/dl voor het LDL-cholesterol. De kwaliteit van het bewijs is veelal matig of zeer laag, tekenen de auteurs aan.
‘Ondanks deze beperkingen ondersteunen de reproduceerbaarheid van significante effecten en de effectgrootte het cholesterolverlagende potentieel van kaneel.’ In het bijzonder cinnamaldehyde en procyanidinen zouden hier verantwoordelijk zijn voor de lagere productie van cholesterol door de lever. Daarbij activeren deze stoffen receptoren (PPARs) die genen reguleren die betrokken zijn bij de vet- en suikerstofwisseling.
Gember en dille
De zeven geraadpleegde meta-analyses van klinische studies rapporteerden bescheiden, of inconsistente effecten voor gember. Sommige studies bereikten met een halve gram gemberpoeder een grotere daling dan andere studies met vier gram. Bij elkaar genomen komen de reducties uit op 6,5 tot 13,3 voor het totale en 1,3 tot 11,2 mg/dl voor het LDL-cholesterol. Het effect van een halve tot ruim drie gram dille over periodes van vier tot weken, was van dezelfde orde van grootte (3,7 – 16,5/1,5 – 15,7 mg/dl).
Onvoldoende bewijs
Voor het kleine effect van dagelijks drie gram kardemom over een periode van acht tot zestien weken is te bewijs voor definitieve conclusies. Datzelfde geldt voor saffraan, dat in doseringen van 30 milligram tot 1 gram getest is. Een opluchting wellicht in deze dure tijden. Het smakelijke en nog altijd zeer betaalbare kurkuma had in de zes klinische studies die dat onderzochten een ‘gemiddeld tot groot effect op het LDL-cholesterol’, maar dat bewijs werd gedegradeerd wegens ‘indirectheid’ en als matig van kwaliteit beoordeeld.
Culinaire geneeskunde
Niet alle ingrediënten zijn een realistische optie voor het dagelijkse huis-tuin-en-keukengebruik. Indiaase kruisbes is in Nederland bijvoorbeeld niet te vinden en de benodigde hoeveelheid knoflook, een tot zes teentjes per dag, is op z’n minst pittig te noemen. Fenegriek ruikt heerlijk, maar smaakt bitter. De auteurs, die eerder aandacht vroegen voor het kostenvoordeel van een plantaardig voedingspatroon, propageren een gecombineerde toepassing.
Hoewel de individuele effecten over het algemeen kleiner zijn dan die van farmacologische interventies, argumenteren ze, belooft het gebruik van bovenstaande ingrediënten in een volwaardig plantaardig eetpatroon ‘een betekenisvolle cumulatieve impact’ op de cardiovasculaire gezondheid.
‘Voorbij hun metabole effecten verbeteren deze botanische cholesterolverlagers de smaak van voedsel, passen ze binnen culturele voedseltradities, vergen over het algemeen weinig kosten of infrastructuur en typeren culinaire geneeskunde als benadering om voeding en gezondheid te bevorderen.’
Wat de auteurs betreft ondersteunt het bestaande bewijs de opname van deze ingrediënten als ‘functionele voedingscomponenten voor het management van bloedvetten onder individuen die een niet-farmacologische aanpak zoeken, of als aanvulling op conventionele therapieën’.
Lees ook: Haverkuur verlaagt cholesterol al na twee dagen
Foto boven: Nigella Sativa, zwarte komijn Wikimedia
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
