Bij het verwerken van voedsel ontstaat extra lichaamswarmte. De mate waarin dat gebeurt verschilt gedurende de dag. Een rigide experiment met zestien te zware mannelijke vrijwilligers toonde dat dit proces grotendeels van het lichaamseigen circadiaanritme afhangt. Helpt deze wetenschap ons iets comfortabeler de warme dagen door te komen?
Diet Induced Thermogenesis (DIT) is het begrip dat fysiologen gebruiken voor door voedsel veroorzaakte warmteontwikkeling. Dit fenomeen heeft vooral hun aandacht omdat het extra energie (calorieën) kost. Weliswaar slechts een beetje, maar als het gaat om overgewicht binnen de perken te houden dan geldt het motto: alle beetje helpen.
Eerder berichtte MMV over verschillende studies naar DIT. Duitse onderzoekers toonden bij jonge mannelijke proefpersonen dat de warmteontwikkeling na het ontbijt 2,5 keer groter was dan na het diner, ongeacht of het een lichte of een zware maaltijd betrof. In een studie met oudere proefpersonen bleek het verplaatsen van het ontbijt naar tien uur in de avond, tot een afname van de vetbranding te leiden.
Gemiddeld scheelde dat 15 gram vet per 24 uur, wat optelt naar een pond vet in een jaar. Observationele studies ondersteunen het pleidooi de dag met een maaltijd te beginnen. Onder 10.575 deelnemers aan de National Health and Nutrition Examination Survey bleken de mensen die voor half negen ’s morgen ontbeten minder insulineresistent te zijn.
Constante routine protocol
‘Laat eten is gelinkt aan een verhoogde BMI’, schrijven onderzoekers van de afdeling Slaap- en Circadiaangeneeskunde van het aan Harvard gelieerde Mass General Brigham in Metabolism. Om er achter te komen in hoeverre DIT het gevolg is van gedrag en omgeving stelden ze hun proefpersonen aan het Constante routine protocol dat deze factoren zo veel mogelijk uitsluit.
Dus werden de deelnemers 36 uur wakker gehouden, verbleven ze in een vertrek met een constante temperatuur en gedimd licht. Bovendien moesten ze gedurende deze tijd rustig achterover blijven leunen en kregen ze om de zes uur identieke testmaaltijden voorgeschoteld. Zo werd duidelijk dat het overgrote deel van de verschillen in de warmteontwikkeling endogeen zijn, dus uit het lichaam zelf voortkomen. De piek ligt tussen zeven en acht uur ’s morgens en tussen zeven en acht uur ’s avonds was de DIT op het dieptepunt.
Analyse per proefpersoon wees uit dat de voorgaande vroege of late eetgewoonten geen invloed op deze biologische klok hadden. Conclusie: ‘Het lichaamseigen circadiaanritme van DIT, met een piek in de biologische morgen, kan een van mechanismen zijn die bijdraagt aan link tussen late maaltijden en verhoogd BMI.’ Dat is dan weer bevestigd, maar heeft dit ook implicaties voor het timen van de maaltijden tijdens hittegolven?
Eten tijdens een hittegolf
Je zou denken van wel. Bij een kamertemperatuur van 27 graden of erger zit niemand te wachten op extra lichaamswarmte. Een studie uit 2019 keek naar het effect van maaltijden op de kerntemperatuur. De stijging van de kerntemperatuur was klein: gemiddeld 0,06 graad Celsius. Maar dat zegt niet zoveel. Het lichaam heeft een gevoelige thermostaat die de temperatuur binnen nauwe grenzen houdt. Dat bleek ook uit de beperkte gemiddelde stijging na zware maaltijden: gemiddeld nog altijd slechts 0,19 graad.
Het verschil tussen de kerntemperatuur in vastende toestand en bij overeten heeft een plafond, stellen de onderzoekers vast. ‘Maar niet bij DIT, in het bijzonder tijdens overeten.’ De extra warmte als gevolg van (over)eten wordt dus effectief afgevoerd. Dat gebeurt via de huid. De kleine bloedvaatjes verwijden zich, wat zichtbaar wordt als een rode huid. Daarbij zorgt zweet voor extra koeling.
Van eten worden we dus nauwelijks warmer, maar we voelen ons des te warmer. Licht eten is dus het devies. Tijdens een hittegolf mag het ook gerust wat lichter. Een al wat oudere Nederlandse studie stelde vaste dat de, gezonde jonge, vrouwen bij een kamertemperatuur van 27 graden circa tien procent minder calorieën verbruikten vergeleken met een kamertemperatuur van 22 graden. De oorzaken waren een lagere energiebehoefte om het lichaam op temperatuur te houden, maar verrassend genoeg ook een lagere DIT en, minder verrassend, een lagere fysieke activiteit.
Met de jongste resultaten van de Amerikaanse onderzoekers in de hand is er wat voor te zeggen om tijdens een hittegolf de zwaarste maaltijd naar het eind van de middag te verschuiven. Tenslotte is extra warmte die deze maaltijd opwekte dan het kleinst. Daar staat echter tegenover dat de huizen zonder airconditioning dan juist de maximum temperatuur bereikt hebben. ’s Morgensvroeg is de temperatuur op het laagst. Dan kunnen we de extra warmte dus het gemakkelijkst kwijt.
Ook bij hittegolven blijft het ontbijt dus de belangrijkste maaltijd van de dag.
Photo by Dwayne Legrand on Unsplash
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
