Een invloedrijke studie die claimde dat er geen bewijs is dat glyfosaat kanker kan veroorzaken, is na 25 jaar teruggetrokken. De beslissing komt acht jaar nadat interne emails boven water kwamen die aannemelijk maken dat de studie geschreven is door medewerkers van Monsanto, de producent van het plantengif. De terugtrekking is te danken aan Naomi Oreskes van Harvard University.
Samen met haar toenmalige postdoctorale onderzoeker Alexander Kaurov, publiceerde de wetenschapshistoricus in juli van dit jaar een analyse die toonde dat het gewraakte artikel nog altijd tot de meest geciteerde studies telde in academisch, glyfosaat-gerelateerd onderzoek. De onthulling van de interne emails, tijdens een rechtszaak tegen Monsanto in 2017, bleek nauwelijks effect te hebben gehad op de hoeveelheid referenties.
‘Mijn zorg is dat mensen het zullen blijven citeren’, motiveert Naomi Oreskes in Science hun verzoek aan de redactie van Regulatory Toxicology and Pharmacology de publicatie terug te trekken. De analyse van het tweetal beschrijft ‘het hiernamaals van een ghost-written paper’. Voor ghostwriting is geen passend Nederlands woord. ‘Geestschrijven’ betekent dat professionele schrijvers onder andermans naam boeken of artikelen schrijven.
Dat dit met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid gebeurd is met de veiligheidsanalyse, waar drie onafhankelijke wetenschappers hun handtekening boven gezet hadden, kwam in 2017 aan het licht. Twee jaar nadat het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek van de Verenigde Naties (IARC) glyfosaat als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ beoordeelde. De rechtszaak was aangespannen door gebruikers van Roundup – met glyfosaat – die Monsanto verantwoordelijk stelden voor hun non-Hodgekin lymfatische kanker.
Hun advocaten openbaarden interne emails die strategieën bespraken om de negatieve publiciteit tegemoet te treden die het gevolg was van de IARC-beslissing. Het schrijven van artikelen onder de naam van onafhankelijke wetenschappers kwam aan bod, met als voorbeeld de nu teruggetrokken veiligheidsanalyse.
Reden voor de Harvard-wetenschappers zich in te zetten voor de terugtrekking, was het feit dat de onthullingen van destijds nauwelijks invloed hadden op het imago van de publicatie. Ze gingen dat na in academische artikelen, beleidsdocumenten en Wikipedia. ‘In al deze domeinen verschenen de referenties zonder voorbehouden.’ Strenger toezicht op en terugtrekking van dit soort publicaties is van vitaal belang, schrijven Kaurov en Oreskes. ‘Aangezien deze bronnen de publieke waarneming vormen en kunstmatige intelligentie voeden.’
Wikipedia citeert de studie als ondersteuning voor de veiligheid van glyfosaat. ‘Pogingen om de afkomst in context te plaatsen, zijn herhaaldelijk teruggedraaid of verwijderd. Dat illustreert hoe door ondernemingen gesponsorde wetenschap publieke kennisplatforms infiltreert.’
‘Vernietigend rectificatiebericht’
Science omschrijft de verklaring bij de teruggetrokken publicatie als ‘een vernietigend rectificatiebericht’. Hoofdredacteur van Martin van den Berg, emeritus professor Toxicologie aan de Universiteit van Utrecht, stelt daar dat er zorgen zijn over het auteurschap en de validiteit van de bevindingen. ‘Ik heb contact gezocht met een enige nog levende auteur, Gary M. Williams, en hem uitleg gevraagd over de verschillende bedenkingen. Wij ontvingen geen enkele reactie van Prof. Williams.’
In een opsomming van zes punten loopt Van den Berg de bezwaren na. Met betrekking tot de kankerverwekkendheid en genetische toxiciteit van glyfosaat baseerden Williams en zijn collega’s zich uitsluitend op ongepubliceerde studies van Monsanto die geen ‘tumorigeen potentieel konden demonstreren’. Studies die dat wel konden namen de auteurs niet in hun review mee. Van den Berg somt er vijf op.
Ernstige ethische bedenkingen
Uit de rechtbankstukken komt naar voren dat medewerkers van Monsanto aan de inhoud hebben bijgedragen zonder genoemd zijn als co-auteurs. ‘Dit gebrek aan transparantie doet ernstige ethische bedenkingen rijzen aangaande de onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid van de schrijvers van dit artikel. En aan de academische integriteit van de gepresenteerde tumorigene studies.’ Ook de waarschijnlijke financiële vergoeding die auteurs van Monsanto ontvingen en het uitblijven van een reactie op vragen daaromtrent ‘trekt de accademische objecitviteit van de auteurs in deze publicatie in twijfel.’
De studie, die ‘specifiek stelt dat glyfosaat of de technische variant ervan, Roudup, geen kankerverwekkende eigenschappen bezit’, wordt als een hoeksteen beschouwd in de discussie rond dit thema. Maar, verduidelijkt Van den Berg: ‘Het is onduidelijk hoeveel van de conclusies beïnvloed is door bijdragen van Monsanto.’
In principe deugt de methode die de review toepast om het bewijs te wegen. De ‘potentiële bias die de niet geopenbaarde bijdragen introduceren en het weglaten van andere, langlopende studies naar de kankerverwekkendheid kunnen de interpretatie van de data hebben vertekend’. Al met al is de terugtrekking van de publicatie noodzakelijk om de ‘wetenschappelijke integriteit van dit blad te behouden’.
Voor alle zekerheid benadrukt Van den Berg dat de terugtrekking geen standpunt betekent in ‘de lopende discussie over de kankerverwekkendheid van glyfosaat, maar voortvloeit uit het volgen van COPE richtlijnen’.
Wordt vervolgd
Monsanto, tegenwoordig eigendom van Bayer, reageerde met een verklaring dat de nu teruggetrokken studie slecht een van de vele is die glyfosaat veilig achten. Het bedrijf wijst er op dat ook de Amerikaanse en Europese autoriteiten deze mening zijn toegedaan.
Maar wellicht wordt de bewijsgrond binnenkort nog wat drassiger. Kaurov zegt dat hij en Oreskes onlangs een verzoek hebben ingediend voor de terugtrekking van nog een studie. Het gaat om dit artikel dat in 2013 verscheen in Critical Reviews in Toxicology.
Foto: Flickr
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
