Warm weer vraagt iets van ons aanpassingsmechanisme. Ouderen en mensen met een kwetsbare (hart)conditie hebben het daarom zwaar(der) tijdens de hitte. Een koude douche is niet altijd aan te raden. Wat is voor hen de beste manier om de warmte zo veilig en comfortabel mogelijk door te komen?
Warm weer is niet alleen een kwestie van comfort. Het vraagt ook iets van ons aanpassingsmechanisme, en met name ons hart, onze bloedvaten en onze temperatuurregeling. Daarom kan het meer belastend zijn voor ouderen met een kwetsbare hartconditie dan voor jonge, gezonde mensen. Hoe zit dat?
Ons lichaam probeert de lichaamstemperatuur rond de 37 graden Celsius te houden, legt arts voor Integrale Oncologie Roland Lugten uit. Zodra de omgeving warmer wordt, zet het lichaam twee belangrijke mechanismen in. Ten eerste gaan de bloedvaten in de huid openstaan. Hierdoor stroomt meer bloed naar de huid, waar warmte aan de omgeving wordt afgegeven. Ten tweede gaan we zweten. Wanneer zweet verdampt, wordt warmte aan het lichaam onttrokken. Beide aanpassingen vragen veel van het hart. Het hart moet extra bloed naar de huid pompen om warmte kwijt te raken. Bij warm weer stijgt daarom vaak de hartslag en moet het hart harder werken.
Bij 80-plussers werken deze mechanismen minder efficiënt
‘Bij mensen van 80 jaar en ouder werken deze mechanismen minder efficiënt. De huiddoorbloeding neemt af, de zweetproductie wordt minder en ook het dorstgevoel wordt minder betrouwbaar. Bovendien hebben veel ouderen een kleinere cardiovasculaire reserve, het hart heeft minder ruimte om extra arbeid te leveren wanneer dat nodig is. Daarom kunnen warmte en hitte leiden tot klachten zoals vermoeidheid, duizeligheid, kortademigheid, hoofdpijn en een gevoel van algehele uitputting. Bij mensen met hartfalen of andere hartziekten kan zelfs een tijdelijke verslechtering van de conditie ontstaan.’
Vanuit dit regulatiemechanisme is ook begrijpelijk waarom een ijskoude douche niet voor iedereen de beste oplossing is. Wanneer het lichaam plotseling wordt blootgesteld aan zeer koud water, vernauwen de bloedvaten zich direct. Hierdoor kan de bloeddruk stijgen en moet het hart zich aanpassen aan een plotseling veranderende circulatie. ‘Jongere mensen verdragen dat meestal goed, maar bij ouderen met hart- en vaatziekten is een geleidelijke afkoeling verstandiger’, aldus Lugten.
‘Een lauwe douche geeft vaak hetzelfde verkoelende effect’
‘Een lauwe of matig koele douche geeft vaak hetzelfde verkoelende effect zonder deze plotselinge belasting van het hart. Hetzelfde geldt voor een koel voetenbad of een koele onderarmspoeling, een oude methode uit de Kneipp-geneeskunde die nog steeds goed aansluit bij onze kennis van de warmteregulatie. Door het bloed in de oppervlakkige bloedvaten geleidelijk af te koelen, ondersteun je het natuurlijke afkoelingsmechanisme van het lichaam.’
Ook een koele vochtige doek in de nek, op het voorhoofd of bij de polsen kan effectief zijn. ‘Juist in deze gebieden bevinden veel bloedvaten zich vlak onder de huid. Je hoeft niet bang te zijn voor een stijve nek. Hooguit kunnen sommige mensen tijdelijke spierspanning ervaren wanneer koude langdurig rechtstreeks op spieren wordt toegepast.’
‘Een kop bouillon of kaliumrijke voeding kan helpen’
Een ventilator kan eveneens helpen, aldus Lugten. ‘Vooral wanneer de huid licht vochtig is, versnelt de ventilator de verdamping van vocht en daarmee de afkoeling van het lichaam. Bij warmte verliezen we niet alleen vocht, maar ook zouten en mineralen. Veel ouderen drinken daarom wel voldoende water, maar vullen de verloren elektrolyten onvoldoende aan. Zeker wanneer iemand plaspillen gebruikt, verdient dit aandacht. Een kop bouillon, een lichte groentesoep of voeding die rijk is aan kalium, zoals tomaten en fruit, kan dan een waardevolle aanvulling zijn.’
Ook voeding speelt een grotere rol dan veel mensen denken. De vertering van zware maaltijden kost energie en produceert warmte. Tijdens warme dagen kan het prettig zijn om wat lichter te eten. Komkommer, tomaat, sla, citrusvruchten, aardbeien en watermeloen bevatten veel vocht en dragen bij aan een goede hydratatie. Daarmee ondersteun je op natuurlijke wijze de temperatuurregeling van het lichaam.
‘Menthol activeert de koudereceptoren’
Een interessant verschijnsel is dat sommige stoffen een gevoel van verkoeling kunnen geven zonder de lichaamstemperatuur daadwerkelijk te verlagen, vervolgt hij. ‘Menthol uit bijvoorbeeld pepermunt activeert de zogenaamde koudereceptoren in de huid en slijmvliezen. Een glas afgekoelde muntthee of een pepermuntje kan daardoor een verrassend verfrissend effect geven. En andersom werkt het ook. Als je pittig eet (sambal) dan voelt de buitentemperatuur minder warm, omdat je inwendig opwarmt.’
Daarnaast merken veel mensen dat warmte onrustig maakt, warmte stimuleert de sympathicus, en geeft een stressrespons. De hartslag loopt wat op, men ademt sneller en slaapt vaak minder goed. Rustmomenten, een rustige buikademhaling, ontspanningsoefeningen of een korte meditatie kunnen het zenuwstelsel helpen om minder in de ‘stressstand’ te blijven staan. Ook dat verlaagt de belasting van hart en bloedvaten.
Verder geeft de arts enkele eenvoudige maar belangrijke maatregelen: ‘Drink regelmatig kleine hoeveelheden water, ook als je geen dorst hebt. Plan lichamelijke inspanning op de koele momenten van de dag, de ochtend en avond. Houd ramen en gordijnen overdag gesloten als de zon naar binnen schijnt. Ventileer vooral in de vroege ochtend en ’s avonds wanneer het buiten koeler is. En draag lichte, loszittende kleding van katoen of linnen.’
‘Verkoeling hoeft niet ingewikkeld te zijn’
De integrale geneeskunde is gericht op de ondersteuning van het zelfregulerende vermogen van het lichaam. Bij hitte betekent dit het optimaal ondersteunen van de natuurlijke warmteregulatie. ‘Voldoende vocht, voldoende mineralen, lichte voeding, rust, ontspanning en een verstandige afkoeling blijken daarbij vaak de meest effectieve maatregelen. Opvallend genoeg sluiten deze klassieke natuurgeneeskundige adviezen goed aan bij wat de moderne fysiologie ons leert over warmteregulatie.’
Warm weer vraagt wat extra aandacht, maar gelukkig hoeft verkoeling niet ingewikkeld te zijn. Vaak zijn het juist de eenvoudige maatregelen die het lichaam helpen om zijn natuurlijke evenwicht te bewaren. Soms lukt het ons lichaam en vooral het hart het niet om de warmte voldoende te verwerken, weet de arts. ‘Mensen kunnen dan kortademig worden, dikke enkels krijgen, verward raken of opvallend zwak. Neem dan contact op met de huisarts.’
Foto: Pexels
MMV maakt wekelijks een selectie uit het nieuws over voeding en leefstijl in relatie tot kanker en andere medische condities.
Inschrijven nieuwsbrief
